Νικόπολις - Γαράσαρη - Sebinkarahisar - Susehri.

Σας κάνουν ..κλικ; Καλώς ήρθατε!

Τρίτη, 24 Ιανουαρίου 2012

Αποδείξεις για την εντοπιότητα των Ρωμιών στη Νικόπολη - Νέα στοιχεία για τα ρωμέικα μαντενοχώρια της Γαράσαρης


   Συνεχίζοντας την έρευνα σε σχετικές μελέτες και επίσημα οθωμανικά έγγραφα, φέρνουμε σήμερα νέα στοιχεία που αποδεικνύουν τη συνεχή παρουσία Ρωμιών στη Νικόπολη και την περιφέρειά της.
   Τα στοιχεία αυτά δείχνουν πλέον με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο, ότι αυτό που υποστηρίζαμε από καιρό είναι αλήθεια. Δηλαδή ότι τα χωριά στα βόρεια της Νικόπολης, διατήρησαν το ρωμέικο πληθυσμό τους και μετά την οθωμανική κατάκτηση, συνεχίζοντας έτσι μια μακραίωνη παρουσία στην περιοχή.

   Οθωμανικές πηγές αναφέρουν ότι βόρεια της Νικόπολης εξορυσσόταν η καλύτερη ποιότητα στυπτηρίας σε όλη την Ευρώπη. Μάλιστα το δικαίωμα εμπορίας της είχαν οι Γενουάτες και η διακίνηση γινόταν μέσω του λιμανιού της Κερασούντας.
   Όταν οι Οθωμανοί κατέκτησαν οριστικά τη Νικόπολη, ο χριστιανικός πληθυσμός στην πόλη και στα χωριά βόρεια αυτής, παρέμεινε στις εστίες του χωρίς να διωχθεί από τους κατακτητές.
   Ο κύριος λόγος ήταν ότι η ευρύτερη περιοχή είχε σχεδόν ερημώσει, λόγω της μακροχρόνιας σύγκρουσης των Οθωμανών με τους Ασπροπροβατάδες. Είναι χαρακτηριστικό αυτό που αναφέρει οθωμανική πηγή, ότι το 38% των χωριών στην περιφέρεια της Νικόπολης, ήταν ερημωμένα. Έτσι οι νέοι κατακτητές ήθελαν να παραμείνει ο πληθυσμός για να ζωντανέψει η περιοχή, να παράγει πλούτο και να πληρώνει φόρους.


   Ενισχυτικό αυτής της συμπεριφοράς ήταν το ότι η Νικόπολη έπεσε το 1473 (δώδεκα χρόνια μετά την πτώση της Τραπεζούντας), σχεδόν χωρίς καμία αντίσταση.
   Ο  Kemal Paşazade γράφει στο Tevarih-i Al-i Osman, VII Defter: «Την Τετάρτη 24 Αυγούστου, εμείς οι Οθωμανοί, προελάσαμε εναντίον του Καραχισάρ. Μόλις ετοιμάσαμε το κανόνι και αρχίσαμε να καταστρέφουμε τα τείχη… ο Dara bey βγήκε έξω και ζήτησε να παραδοθεί ειρηνικά…. Δε μετακινήσαμε τον υπάρχοντα πληθυσμό της πόλης, αλλά αφήσαμε χίλιους από τους άνδρες μας με τις ανάλογες προμήθειες. Τη φρουρά του κάστρου δεν την αφήσαμε εκεί, αλλά την πήραμε μαζί μας».

   Οι οθωμανικές πηγές αναφέρουν ότι στα βόρεια της Νικόπολης υπήρχαν 11 χωριά που ασχολούνταν από την αρχαιότητα με την εξόρυξη και παραγωγή στυπτηρίας (πολύ σημαντικό προϊόν με χρήση στη φαρμακευτική, στη βαφή υφασμάτων, στην κατεργασία δερμάτων και στη χρυσοχοϊα).
   Γνωρίζοντας πολύ καλά τον πλούτο που μπορούσε να φέρει η συνέχιση παραγωγής στυπτηρίας από τους κατέχοντες την τέχνη ντόπιους Ρωμιούς, όχι μόνο δεν τους πείραξαν, αλλά τους έδωσαν προνόμια και φοροαπαλλαγές για να παραμείνουν εκεί και να συνεχίσουν την παραγωγή.

   Έτσι οι κάτοικοι των χωριών που εκμεταλλεύονταν τα κοιτάσματα στυπτηρίας (Kuray-i Sebhane-i) δεν πλήρωναν κεφαλικό φόρο (cizye), φόρο προσόδου γης (ispençe), φόρο ιδιοκτησίας γης (harac), φόρο κρατικών δαπανών (tekalif-i örfiye) κλπ. Επίσης απαλλάχτηκαν από το avariz (τη συμμετοχή σε κρατικά έργα – αγγαρείες), το kürekçi  (παροχή εργασίας ως κωπηλάτες στο στόλο) και το acemi oğlani (το μάζεμα των παιδιών σε ηλικία 5-10 ετών, ένα παιδί από κάθε οικογένεια, για να εκπαιδευτούν ως κρατικοί υπηρέτες, φυσικά εξισλαμισμένοι).

   Όπως εύκολα καταλαβαίνει κανείς, τα προνόμια για τα χωριά των προγόνων μας ήταν τόσο σημαντικά και τα κέρδη για κάθε οικογένεια τόσο πολλά, που πολύ σύντομα άρχισαν να έρχονται κι άλλοι Ρωμιοί από τα υπόλοιπα χωριά της Γαράσαρης, πάντα με την άδεια των Οθωμανών, που είχαν παραχωρήσει την αποκλειστικότητα της εξόρυξης στους Ρωμιούς κατοίκους των 11 χωριών.

   Έτσι, ενώ το 1485 ο αριθμός των απασχολούμενων στους σαπχανάδες (ορυχεία στυπτηρίας) ήταν 161 άνδρες, το 1547 έγιναν 771 και το 1569 έγιναν 1.300!
   Τα χωριά και οι μαχαλάδες της περιοχής, από 11 το 1485, έγιναν 17 το 1547 και 23 το 1569.
Το 1485 υπήρχαν τέσσερα μαντένια και το 1569 έγιναν έξι.

   Είναι χαρακτηριστικό ότι σε επίσημη καταγραφή του 1569, η Κόρατζα εμφανίζεται να έχει 177 αρχηγούς οικογενειών και 246 άγαμους ενήλικες. Δηλαδή, με μέσο όρο πέντε άτομα ανά οικογένεια, συνολικά 1.131 άτομα μόνο στο χωριό Κόρατζα!

   Τα παλιά χωριά της περιοχής Σάπχανε, πρέπει να ήταν η Κόρατζα, το Εσκήκιοϊ, η Κάλτζασα, το Ασαρτζούχ, το Καταχώρ, το Κοϊνίκ, η Καϊλούκα, το Έσκιονε, το Χατζήκιοϊ, το Αγού-τερε και τα Αλούτζε. Έτσι εξηγείται και η απουσία της Λίτζασας από την απογραφή του 1520 και το χάρτη του 1530. Επιβεβαιώνεται δηλαδή η εκτίμηση ότι το χωριό ιδρύθηκε αργότερα.

   Σύμφωνα με την έκδοση της Λαογραφικής Επιτροπής Νικοπόλεως, τα τέσσερα αρχικά ορυχεία ήταν στην Κόρατζα, στο Εσκήκιοϊ, στο Καταχώρι και στην Καϊλούκα.
   Στην ίδια έκδοση αναφέρεται και μια έκφραση που χρησιμοποιούσαν οι πρόγονοί μας, όταν ήθελαν να μιλήσουν για γυναίκα που διαδόθηκε γι’ αυτήν κακή φήμη παντού:
«Ουφ! Ναϋλοί εμέν, ‘ς σα τέσσερα σαπχανάες έντον ρεζίλενα»!

   Οι σαπχανάδες των χωριών μας ήταν η πιο σημαντική πηγή εσόδων σε όλη τη Γαράσαρη για τα κρατικά ταμεία.
   Το 1485 τα έσοδα για το κράτος έφτασαν τα 150.500 άσπρα (akçes), αλλά μετά την αύξηση του πληθυσμού και της παραγωγής, το 1520 έφτασαν στα 459.000 άσπρα ( akçes).

   Τότε έρχεται και η πρώτη αλλαγή στον τρόπο εκμετάλλευσης των σαπχανάδων.
   Ενώ μέχρι τότε την ευθύνη για τη λειτουργία και για τα έσοδα, την είχε ο τιμαριούχος της Νικόπολης, από το 1520 η λειτουργία και τα έσοδα περνούν απευθείας στο αυτοκρατορικό ταμείο.
   Ταυτόχρονα έρχεται και άλλη σημαντική αλλαγή. Το κράτος αποφασίζει να σταματήσει την παροχή κάποιων από τα προνόμια για τους κατοίκους, αφού πλέον ο πληθυσμός έχει αυξηθεί και δεν εργάζονται όλοι στους σαπχανάδες.
   Έτσι το κράτος επαναφέρει τον κεφαλικό φόρο και αναλαμβάνει το ίδιο τη λειτουργία των σαπχανάδων, προσλαμβάνοντας ντόπιους ως απλούς εργάτες πλέον.
   Το νέο καθεστώς δημιούργησε μεγάλη ανεργία και ταυτόχρονα μεγάλη δυσαρέσκεια και αναταραχή στους κατοίκους.

   Μετά από δύο χρόνια, δύο φορολογικοί επιθεωρητές του Σουλτάνου, ο Sefer Bey και ο Mehmed Bey, μαζί με τον επιθεωρητή του κρατικού θησαυροφυλακίου (mufettis-i emval-i hassa) Mevlana Muslihiddin, στέλνουν αναφορά στο Σουλτάνο λέγοντας ότι τα χωριά των σαπχανάδων δεν έχουν αρκετές καλλιεργήσιμες εκτάσεις για να μπορέσουν να ζήσουν αποκλειστικά από τη γεωργία και ταυτόχρονα να πληρώνουν και τους φόρους τους κανονικά.
   Επίσης ενημερώνουν την Πύλη ότι ήδη αρκετοί από τους κατοίκους έχουν εγκαταλείψει την περιοχή.
   Για να αντεπεξέλθουν στις δυσκολίες οι κάτοικοι άνοιξαν δύο νέα ορυχεία στην περιοχή και δουλεύουν χειμώνα και καλοκαίρι ασταμάτητα.

   Όταν έφτασε η αναφορά στο Σουλτάνο, αυτός διέταξε τους επιθεωρητές να ερευνήσουν τι θα ήταν πιο συμφέρον. Να συνεχίσουν να πληρώνουν τους κατοίκους ως εργάτες και να μαζεύουν φόρους ή να γυρίσουν στην προτέρα κατάσταση.

   Η νέα έρευνα απέδειξε ότι 180 οικογένειες εγκατέλειψαν τα χωριά στα τελευταία δύο χρόνια, αλλά και οι εναπομείναντες Ρωμιοί αρνούνται να δουλέψουν ως απλοί εργάτες στους σαπχανάδες και να πληρώνουν και φόρους.
   Η περαιτέρω έρευνα έδειξε ότι θα ήταν ασύμφορο να φέρουν ανειδίκευτους εργάτες από άλλες περιοχές και έτσι η απόφαση ήταν να γυρίσουν στην προτέρα κατάσταση, οι ντόπιοι Ρωμιοί να πληρώνουν στο Σουλτάνο 3 άσπρα για κάθε 7,5 κιλά στυπτηρίας που παράγουν και να είναι πάλι απαλλαγμένοι από κάθε είδους φόρο και αγγαρεία ή παιδομάζωμα.

   Η παρουσία των Ρωμιών στα χωριά βόρεια της Νικόπολης συνεχίστηκε αδιάκοπα μέχρι την ανταλλαγή.
   Είναι χαρακτηριστικό ότι τα χωριά του Σάπχανε κατοικούνταν μέχρι και τις μέρες που έφυγαν οι πρόγονοί μας σχεδόν αποκλειστικά από χριστιανούς και αυτό φαίνεται στις παρακάτω καταστάσεις που βασίζονται σε επίσημες οθωμανικές απογραφές και αφορούν φορολογικές μονάδες, δηλαδή αρχηγούς οικογενειών και ενήλικες άνδρες:

                                                          Απογραφή 1613

MÜSLİM (görevliler hariç)
GAYRİMÜSLİM
Μουσουλμάνοι (μόνο πολίτες)
Χριστιανοί
NEFS-İ KARAHİSAR (Νικόπολη)
259
252
KURA-YI ŞEBHANE (τα χωριά μας)
0
605
GAVAZİD (βορειοανατολικά χωριά)
359
18
AKAŞEHİR (Κεμή-πελ και Επές)
1081
414
SUŞEHRİ (Σούσεχρη)
684
51
KOYLUHİSAR (Κοϊλά-χισάρ)
673
102



                                                          Απογραφή 1643

MÜSLİM (görevliler hariç)
GAYRİMÜSLİM
Μουσουλμάνοι (μόνο πολίτες)
Χριστιανοί
KARAHISAR (Νικόπολη)
248
338
KURA-YI ŞEBHANE (τα χωριά μας)
76
389
GAVEZİD (βορειοανατολικά χωριά)
512
470
AKŞEHİR (Κεμή-πελ και Επές)
264
357
SUŞEHRİ (Σούσεχρη)
300
53
KOYLUHİSAR (Κοϊλά-χισάρ)
524
20




   Μέρος από την αλληλογραφία μεταξύ των επιθεωρητών και του Σουλτάνου, παραθέτουμε παρακάτω, για τους φίλους συμπατριώτες που μας διαβάζουν στην πατρίδα:

   "Zikr olan yirmi üç pare kura ve mezari reayasi kaza-i mezburede olan dört kita şab madenlerinde cizye ve ispençe ve behre ve rüsum-i saire ve acemi oğlani ve avariz ve kürekçi ve tekalif-i örfiyeden muafiyetle kadimden şab işlerler iken şabhaneler irgadla işlenüb kuray-i mezbure keferesin dahi harac ve ispençeleri ve behreleri ve rüsum-i saireleri ve avarizlari miri içün zabt olunmak ferman olunub iki yildan ziyade maden-i mezbure irgadla işlenüb reya-i mezburenin mahsulati zabt olunduktan sonra Arz-i Rum mukaatati nazirlari Sefer Bey ve Mehmed Bey ve müfettiş-i emval-i hassa Arz-i Rum kadisi Mevlana Muslihiddin dergah-i muallaya arz gönderüb şabhane köyleri sengistan olub ziraat ve hirasete kabil yerleri cüzi olub maişetleri temam müzayaka üzere iken harac ve ispençe ve sair rüsüm edasina kudretleri olmamağla bazisi celay-i vatan idüp sairleri perakende olmak üzere olduklari ecilden kuray-i mezbure keferesi kadimden işleyü geldikleri dört kita şab madenlerinden gayri Corak ve Kelice Kahta nam karyeler kurbünde iki kita şab madeni dahi ihdas idüp seyf ve şitada battal komayub beher madende yirmi dörder firun şab zahiresi ihrak idüp ve yirmi dörder kuyu şab virüb ve oligeldüği üzere hasil eyledikleri şabin nisfindan beher mennine hisse-i rencberan üçer akçe virülüb ber karar-i sabika muafiyetle şab işledükleri mal-i miriye enfadir deyü arz eyledükleri ecilden bu bendelerine sene 976 Ramazaninin yirminci günü tarihiyle müverrah emir şerif varid olub göresin iki maden dahi ihdas olunub cümle alti maden yüz kirk dört kuyu şab işlenüb ve işlenen şab anbarda kalmayub füruht ve nakd olmasi kabilimdir yohsa bilfiil işlendüği üzere şab madenleri ücret ile işlenüb ve kuray-i mezbure keferesin harac ve ispençe ve sair rüsumlari ve avariz ve kürekçileri ve acemi oğlani alinmak miriye enfadir temam asli ve hakikati ile malum idinüb kangisi malima enfa ise ana göre defter-i cedide kayd idesin deyü ferman olunmağin husus-i mezbur ehl-i vukufdan tefahhus olunub ve kuray-i mezbure reayasi yoklandikda iki yildan beri yüzseksen hane celay-i vatan idüb kanda gitdükleri malum olmayub harac ve ispençeleri ve rüsum-i sairelerinden nesne hasil olmayub maden-i mezbur ber karar-i sabik muafiyetle madenciler olmadiklari takdirce sairleri dahi perakende olduklarindan sonra madenleri işletmeye irgada dahi müzayaka iktiza idüb madenci olmayan kefere şab işlemeye kadir olmayub mal-i miriye külli zarar olmak muhakkak olduğu malum olmağin vech-i meşruh üzre kuray-i şabhane reayasi sabikdan mamul olan dört madenden maada iki maden dahi ihdas idüb yilda her bir madende yirmi dörder firin şab zahiresi ihrak ve müheyya idüb beher onbeş günde bir kuyu şab derdikleri maden-i mezbure ihyasina ve mal-i miriye enfa olub madenci reayasi dahi her senede vech-i mezbur üzere yüzkirkdört kuyu şab dermeği kabul eyledikleri ve ber karar-i evvel muafiyetleri defter-i cedide kayd olundi".

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου