Νικόπολις - Γαράσαρη - Sebinkarahisar - Susehri.

Σας κάνουν ..κλικ; Καλώς ήρθατε!

Δευτέρα, 26 Νοεμβρίου 2012

Ο ελληνικός πληθυσμός του Καρς, στις αρχές του 20ου αιώνα.



Νιώθω πολύ τυχερός που έχω πλέον στα χέρια μου μία σειρά από ρωσικές εκδόσεις των αρχών του προηγούμενου αιώνα, οι οποίες αφορούν το Καρς. Οι εκδόσεις αυτές είναι «καλεντάρια» διαφόρων ετών, που καταγράφουν τις τοπικές αρχές και περιέχουν διάφορα στατιστικά στοιχεία από την Στατιστική Επιτροπή του Κυβερνείου Καρς και οπωσδήποτε προσφέρουν πολύτιμα στοιχεία σε κάθε ενδιαφερόμενο ερευνητή.


Το Καρς ήταν διεκδικούμενο για πολλά χρόνια μεταξύ Ρωσικής και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ήδη μετά τον Κριμαϊκό πόλεμο οι Ρώσοι κατέλαβαν την περιοχή για λίγο, αλλά η πολύχρονη κατοχή ήρθε μετά το ρωσοτουρκικό πόλεμο στα 1878 και διήρκησε μέχρι την Οκτωβριανή Επανάσταση, οπότε οι Ρώσοι αποχώρησαν.
Ήδη από παλαιότερα χρόνια Ρωμιοί της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είχαν εγκατασταθεί σε μικρούς αριθμούς στο Καρς, όπως και στο Βατούμ, την Τσάλκα, το Ερεβάν και άλλες περιοχές γύρω από τον Καύκασο.
Όμως το μεγάλο μεταναστευτικό κύμα σημειώθηκε στις δύο τελευταίες δεκαετίες του προπερασμένου και τις αρχές του περασμένου αιώνα, όταν το Καρς πέρασε στα χέρια των Ρώσων.
Πολλοί Έλληνες από τον Πόντο μετανάστευσαν στο Καρς μετά το τέλος του ρωσοτουρκικού πολέμου και αυτό το κύμα διήρκησε για περισσότερα από 30 χρόνια, αφού τους πρώτους μετανάστες ακολουθούσαν στη συνέχεια και άλλοι συγγενείς και συγχωριανοί τους. Έτσι δημιουργήθηκαν δεκάδες ελληνικά χωριά στην περιοχή και ενδυναμώθηκαν τα ήδη υπάρχοντα.
Για μας τους Νικοπολίτες το Καρς έχει άμεσο ενδιαφέρον, αφού πολλοί Γαρεσαρέτες μετανάστευσαν εκεί, κυρίως από τις περιοχές του Σούσεχρη, του Ακιντζιλάρ, της Ρεφαγιάς, του Απές, της Αλούτζαρας, αλλά και από την καρδιά της Γαράσαρης (τρανό παράδειγμα οι εκατοντάδες μετανάστες από το χωριό Λίτσασα).
Έτσι συναντούμε τον τοπικό πολιτισμό της Γαράσαρης σε πολλά χωριά του Καρς, όπως στο Μετζηγκέρτ, στο Αμπουλβάρ, στο Αλή Σοφί, στο Γιαγμπασάν κλπ.

Εμείς από το πρωτότυπο υλικό που πλέον διαθέτουμε, παρουσιάζουμε σήμερα τα πληθυσμιακά δεδομένα των τεσσάρων αστικών ή ημιαστικών κέντρων του Κυβερνείου του Καρς, καθώς και των χωριών που καταγράφονται ως έχοντα ελληνικό πληθυσμό.
Είναι ήδη γνωστή σε πολλούς ερευνητές η απογραφή του 1907, οπότε επιλέγουμε να παρουσιάσουμε τα στοιχεία από τέσσερα διαφορετικά έτη που μπορούν να μας δώσουν μια εικόνα για την παρουσία των Ελλήνων στην περιοχή.
Παρουσιάζουμε λοιπόν τα πληθυσμιακά στοιχεία των ετών 1901, 1904, 1910 και 1913, συνοδευόμενα με σχόλια όπου απαιτείται, υποσχόμενοι ότι θα επανέλθουμε σύντομα και με άλλα στοιχεία από αυτές τις ρωσικές εκδόσεις που πλέον είναι στην κατοχή μας.



Καρς (πόλη)
1901
1904
1910
1913
Αρμένιοι
3153
13485
15695
10614
Ρώσοι
760
843
1032
409
Τούρκοι
902
907
890
912
Έλληνες
495
516
695
506
Σύνολο
5381
15824
18397
12539

Σαφής πληθυσμιακή υπεροχή των Αρμενίων (γρηγοριανών και λιγότερων καθολικών) διαχρονικά, ακόμα και μετά τη μαζική εγκατάλειψη της πόλης μετά το 1910. Η ελληνική παρουσία χωρίς μεγάλες διακυμάνσεις.


Καρς περιφέρεια
1901
1904
1910
1913
Χαλίφογλου
207
232
650
791
Έλληνες

152
165
0
0
Κούρδοι
Βεζίνκιοϊ
799
847
1000
1025
Έλληνες
Αζάτ
524
553
663
695
Έλληνες
Μαγαρατσίκ
854
924
1066
1170
Έλληνες
Καρά Κιλισέ
838
901
1032
1102
Έλληνες
Αρτός
818
732
807
1034
Έλληνες
Αράμ Βαρτάν
1060
1115
1223
1482
Έλληνες
Ισλαμσόρ
550
527
569
643
Έλληνες
Μασουρτσίκ
880
401
443
515
Έλληνες
Χιντσιρίκ
230
234
275
330
Έλληνες
Χατζή Βελή
803
0
886
892
Έλληνες

29
631
0
0
Τούρκοι
Σουμποτάν
390
1177
866
865
Έλληνες

640
0
462
506
Τούρκοι
Αλή Σοφί
421
479
590
661
Έλληνες
Τιβίκ
661
647
730
802
Έλληνες
Τσατάχ
325
358
342
483
Έλληνες
Γιαγπασάν
484
546
660
718
Έλληνες
Γιόλ Κετσμέζ
682
694
710
889
Έλληνες
Τοϊγούν
614
644
600
619
Έλληνες
Πεζιρκιάν Κετσίτ
368
405
514
569
Έλληνες
Γέϊτσα
488
505
585
674
Έλληνες
Ζέλετσα
661
702
734
871
Έλληνες
Εμιρχάν
303
345
444
469
Έλληνες
Πελίκ Πας
607
641
845
966
Έλληνες
Βερισάν
366
405
528
580
Έλληνες
Καμισλί
326
351
466
520
Έλληνες
Λάλογλι
532
565
672
717
Έλληνες
Κάτω Σαλούτ
200
209
245
243
Έλληνες
Άνω Σαλούτ
194
211
279
272
Τουρκμένοι
Τσιπλαχλί
308
324
448
458
Έλληνες
Τσερμαλί
0
695
0
0
Έλληνες

657
0
505
873
Αρμένιοι

Στο Χαλίφογλου βλέπουμε αποχώρηση των Κούρδων κατοίκων μετά το 1904 και εντυπωσιακή ενδυνάμωση του ελληνικού στοιχείου με νέους αποίκους.
Στο Μασουρτζίκ η καταγραφή 880 Ελλήνων κατοίκων το 1901, πρέπει να είναι τυπογραφικό λάθος. Την ίδια χρονιά καταγράφονται 580 άνδρες και 300 γυναίκες, αναλογία που είναι αφύσικη. Το λογικό είναι ο αριθμός των Ελλήνων να 580 (280 άνδρες και 300 γυναίκες). Ακόμη κι έτσι όμως, η πορεία ανάπτυξης του πληθυσμού σε σχέση με τα επόμενα χρόνια δεν είναι φυσιολογική. Ίσως να υπήρξε αποχώρηση μεγάλης ομάδας κατοίκων για άλλο χωριό ή άλλη περιοχή, μεταξύ 1901 και 1904.
Στο Χατζή Βελή πρέπει να αποχώρησαν οι λίγοι Τούρκοι του 1901 και το 1904 να καταγράφονται ως Τούρκοι οι Έλληνες κατά λάθος.
Κάτι παρόμοιο παρατηρούμε και στο Σουμποτάν, όπου το 1904 οι Τούρκοι του χωριού καταγράφονται ως Έλληνες συνολικά.
Το Τσερμαλί καταγράφεται το 1904 ως χωριό με Έλληνες κατοίκους, προφανώς λανθασμένα, αφού τις υπόλοιπες χρονιές οι κάτοικοι καταγράφονται ως Αρμένιοι γρηγοριανοί.


Αρνταχάν (πόλη)
1901
1904
1910
1913
Τούρκοι
601
638
719
749
Αρμένιοι
187
210
687
894
Έλληνες
0
80
165
308
Ρώσοι
151
164
191
168
Σύνολο
1013
1099
1776
2176


Στο Αρνταχάν βλέπουμε σχεδόν διπλασιασμό του ελληνικού πληθυσμού μεταξύ 1910 και 1913.

Αρνταχάν περιφέρεια
1901
1904
1910
1913
Παγντάτ
225
232
303
341
Τούρκοι

215
225
268
295
Έλληνες
Χάσκιοϊ
393
408
522
645
Έλληνες
Σιντισκόμ
816
840
989
1143
Έλληνες
Πεπερέκ
665
668
894
1014
Έλληνες
Κάτω Τοροσχόφ
410
414
699
546
Έλληνες
Φαχρέλ
311
328
386
419
Έλληνες
Άνω Χανάχ
0
0
179
193
Τούρκοι

188
212
70
106
Κούρδοι
Μέσο Χανάχ
340
370
300
341
Τούρκοι
Κάτω Χανάχ
419
406
502
605
Έλληνες
Γκιουλαπέρτ
857
879
995
1123
Έλληνες
Κασιάρ
360
350
417
467
Έλληνες
Μουζαρέτ
330
371
444
513
Έλληνες
Σαλούτ
523
505
588
641
Έλληνες
Μερτινίκ
267
266
323
372
Έλληνες

0
0
0
6
Ρώσοι
Ταχταγράν
448
441
524
575
Έλληνες
Σαράφ
417
410
487
541
Έλληνες
Βαρκενές
447
495
533
618
Έλληνες
Ουτς Κιλισέ
173
211
253
283
Έλληνες
Τεμίρ Καπού
273
286
352
425
Έλληνες

134
150
178
0
Κούρδοι
Κιζίλ Κιλισέ
141
136
127
0
Κούρδοι

0
0
0
160
Έλληνες
Χοραβένκ
370
436
450
0
Κούρδοι

0
0
0
565
Έλληνες
Σινότ
343
344
389
0
Κούρδοι

0
0
0
450
Έλληνες
Χεμισκιάρ
141
151
148
0
Κούρδοι

0
0
0
190
Έλληνες
Τσολπανέκ
128
143
155
0
Κούρδοι

0
0
0
188
Έλληνες

0
0
0
9
Τουρκμένοι
Ντιόρτ Κιλισέ
274
296
385
426
Έλληνες
Κονκ
498
498
550
620
Έλληνες
Ζεμζελέκ
280
273
329
360
Έλληνες
Τουρκεσόν
482
490
581
680
Έλληνες


Στο Κάτω Τοροσχόφ πρέπει να υπήρξε μαζική άφιξη νέων αποίκων μεταξύ 1904 και 1910 και λίγο μετά αποχώρηση των μισών περίπου από αυτούς για άλλες περιοχές ή άλλα χωριά.
Στο Άνω Χανάχ το 1901 και το 1904 οι Τούρκοι κάτοικοι καταγράφονται ως Κούρδοι.
Στο Μερτινίκ οι 6 Ρώσοι που καταγράφονται το 1913, ήταν μία οικογένεια με 4 άνδρες και 2 γυναίκες. Ίσως πρόκειται για Ρώσο υπάλληλο που εγκαταστάθηκε στη Γκιόλα ή για Έλληνα που δήλωσε οικογενειακά Ρώσος.
Στο Τεμίρ Καπού οι Κούρδοι του χωριού φαίνεται ότι έφυγαν ομαδικά πριν το 1903 και έμειναν μόνο οι Έλληνες.
Το Κιζίλ ΚΙλισέ, το Χοραβένκ, το Σινότ, το Χεμισκιάρ και το Τσολπανέκ (όλα χωριά της Γκιόλας), εμφανίζονται με Κούρδους το όλες τις χρονιές, εκτός από το 1913 που εμφανίζονται με Έλληνες. Προφανώς πρόκειται για λάθος, εκτός αν υπήρξε μαζική αποχώρηση των Κούρδων και μαζική αποίκηση των χωριών με Έλληνες. Αυτή η εξέλιξη όμως κρίνεται σχεδόν αδύνατη, εκτός αν κάποιος από τους αναγνώστες γνωρίζει κάτι περισσότερο.




Καγισμάν (πόλη)
1901
1904
1910
1913
Αρμένιοι
2301
7073
7647
7911
Τούρκοι
1700
1857
1943
2042
Έλληνες
68
71
106
105
Κούρδοι
54
56
72
96
Σύνολο
4131
9066
9783
10181

Μεγάλη ανάπτυξη του Καγισμάν μεταξύ 1901 και 1904, με υπερδιπλασιασμό του πληθυσμού, γεγονός που οφείλεται σε μαζική άφιξη 5.000 Αρμενίων περίπου.

Καγισμάν περιφέρεια
1901
1904
1910
1913
Τσιλεχανέ
194
202
226
224
Έλληνες
Ιβανπόλ ή Μολά Μουσταφά
572
568
749
800
Έλληνες
Ολουχλού
557
595
662
734
Έλληνες
Γιόλαγουζτζαμ
527
532
595
643
Έλληνες
Κετσιβάν
206
218
247
375
Έλληνες
Ορτάκιοϊ
462
465
518
535
Έλληνες
Άνω και Κάτω Τσαπίκ
756
772
930
1027
Έλληνες
Χαζνατάρ
0
0
155
0
Άγνωστο

0
0
0
132
Έλληνες
Καρακούρτ
492
506
588
668
Έλληνες
Κιζίλ Κιλισέ
426
445
533
508
Έλληνες
Μέτσιτλι
508
540
676
779
Έλληνες
Απουλβάρτ
489
513
578
588
Έλληνες
Καράουργκαν
363
349
461
495
Έλληνες

10
0
0
0
Τούρκοι
Άνω και Κάτω Μετζιγκέρτ
647
763
889
983
Έλληνες

34
0
0
87
Τούρκοι

55
0
0
0
Κούρδοι
Χάνταρα
442
473
680
734
Έλληνες
Γενίκιοϊ
758
781
947
1029
Έλληνες
Σούρμπασαν
324
339
403
437
Έλληνες
Κιόρογλου
180
196
264
292
Έλληνες

Το Χαζνατάρ αναφέρεται ως μικρός οικισμός μόνο το 1910 με άγνωστης καταγωγής κατοίκους και το 1913 με Έλληνες. Ίσως να πρόκειται για προσωρινό οικισμό νέων αποίκων.
Στο Άνω και Κάτω Μετζηγκέρτ οι Κούρδοι και ι Τούρκοι πρέπει να καταγράφονται συνολικά ως Τούρκοι το 1913 και συνολικά ως Έλληνες το 1904 και το 1910.


Όλτυ (πόλη)
1901
1904
1910
1913
Αρμένιοι
600
1335
1512
1623
Τούρκοι
274
288
298
319
Έλληνες
18
18
16
38
Σύνολο
952
1701
1882
2058

Επίσης διπλασιασμός του πληθυσμού μεταξύ 1901 και 1904, που οφείλεται αποκλειστικά σε Αρμένιους αποίκους.

Όλτυ περιφέρεια
1901
1904
1910
1913
Ναριμάν
541
573
599
670
Έλληνες
Αρσενιάκ
170
184
196
238
Έλληνες

418
415
453
497
Τούρκοι
Άνω και Κάτω Μερενές
374
394
447
507
Έλληνες
Μπαρτούζ
552
573
655
686
Έλληνες

16
16
0
0
Αμπάτζιοι
Άνω και Κάτω Τσερμίκ
525
568
690
765
Έλληνες
Ποσίκ
266
276
344
383
Έλληνες
Παντζαρότ
392
405
458
517
Έλληνες


Και εδώ η πληθυσμιακή ανάπτυξη των ελληνικών χωριών εμφανίζεται ως φυσιολογική.

Κλείνοντας παρουσιάζουμε και επίσημο πληθυσμιακό πίνακα του Κυβερνείου Καρς για το έτος 1912.


Καρς πόλη
Καρς περ.
Αρδαχάν περ.
Καγιασμάν περ.
Όλτυ περ.
Σύνολο
Αρμένιοι
15920
37179
1046
27721
3851
85717
Τούρκοι
885
7804
31758
4101
20444
64982
Κούρδοι
48
9170
14609
21218
3965
49010
Έλληνες
709
19578
11737
10518
3543
46085
Καραπαπάκ
0
29773
10609
880
3
41265
Ρώσοι
1022
12875
2165
407
0
16469
Τουρκμένοι
0
4711
5781
2417
3155
16064
Σύνολο
18622
123446
77742
67281
35078
322169

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου