Νικόπολις - Γαράσαρη - Sebinkarahisar - Susehri.

Σας κάνουν ..κλικ; Καλώς ήρθατε!

Πέμπτη, 30 Οκτωβρίου 2014

Νικόπολη 1856 – Έγγραφη διαμαρτυρία των Ελλήνων για την άδικη φορολόγηση


   Μία ακόμη ψηφίδα προσθέτουμε στην προσπάθεια να μάθουμε περισσότερα για την ιστορία της προγονικής μας πατρίδας. Πρόκειται για μια επιστολή που έστειλαν στον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως οι Έλληνες κάτοικοι της Νικοπόλεως στις 21 Οκτωβρίου 1856 (αωνστ΄ έτει τη κα΄ Οκτωβρίου).
   Οι Νικοπολίτες διαμαρτύρονται και υποστηρίζουν ότι η κατανομή των φόρων γίνεται εις βάρος τους και προς όφελος των Αρμενίων. Μπορεί αρχικά να φαίνεται περίεργο, αλλά ας δούμε πρώτα τα δεδομένα της εποχής.

   Βρισκόμαστε λίγους μήνες μετά το Χάτι Χουμαγιούν που υπέγραψε ο Σουλτάνος Αμπντούλ Μετζίτ. Όλοι οι υπήκοοι του κράτους έχουν πλέον ίσα δικαιώματα και αυτό έχει επιπτώσεις και στη φορολογία. Ασχέτως αν αυτή η ισότητα έμεινε (στις περισσότερες περιπτώσεις) στα χαρτιά, εν τούτοις το Χάτι Χουμαγιούν έδωσε μια πρώτη «ανάσα» στους μη μουσουλμάνους και ήταν το ουσιαστικό έναυσμα για την οικονομική και πνευματική ανάπτυξη που γνώρισε ο ελληνισμός στο πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά το δεύτερο μισό του 19ου και τις αρχές του 20ου αιώνα. Έχει πλέον καταργηθεί το χαράτσι (κεφαλικός φόρος) και οι τοπικοί έκτακτοι φόροι δεν μπαίνουν αυθαίρετα και συχνά.


   Η ρωμέικη κοινότητα της Νικόπολης διοικείται από δωδεκαμελή Δημογεροντία, με προεδρεύοντα τον τότε Επίσκοπο Χριστοφόρο. Η καταγωγή του ήταν από τα Φυτίανα της Αργυρούπολης (γι` αυτό επονομαζόταν Φυτιανός) και από το 1819 ήταν ηγούμενος στη Μονή Χουτουρά. Το 1830 εξελέγη Επίσκοπος Νικοπόλεως και παρέμεινε στη θέση αυτή μέχρι το 1862, οπότε παραιτήθηκε λόγω γήρατος.

   Η επιστολή που υπογράφει ο Χριστοφόρος μαζί με τους προκρίτους της πόλης, έχει σχέση με την κατανομή της φορολογίας στους χριστιανούς. Όπως αναφέρουν, μέχρι τότε πλήρωναν 6% από τη συνολική φορολογία και το υπόλοιπο ποσοστό οι Αρμένιοι, αλλά αυτό άλλαξε μετά το Τανζιμάτ: «…επληρώναμεν από τα χίλια γρόσια τα εξήντα ημείς και τα επίλοιπα εκείνοι κατά την κατάστασι μας. Ύστερα δε από το Τανζιμάτ πασχίζει να μας πάρει διπλά τα δοσίματά μας». 


   Θα πρέπει εδώ να διευκρινίσουμε ότι πλέον είχε αρχίσει να εφαρμόζεται η συνολική φορολόγηση σε μια πόλη ή χωριό, ανάλογα με το ποσό που αποφάσιζε το κράτος.
    Έτσι, για να υπολογιστεί πόσα θα πλήρωνε ο καθένας, ώστε να συμπληρωθεί το συνολικό ποσό, ελάμβαναν υπόψη το συνολικό αριθμό των οικογενειών (οικιών) κάθε μιλετιού και στη συνέχεια και την οικονομική κατάσταση κάθε οικογένειας ξεχωριστά.

   Με την επιστολή αυτή, μαθαίνουμε ότι οι Έλληνες, από το συνολικό ποσό που όριζε κάθε χρόνο το κράτος για τους μη μουσουλμάνους της Νικόπολης, πλήρωναν το 6% και τα υπόλοιπα οι Αρμένιοι. Αυτή η κατανομή βασιζόταν στον πληθυσμό των δύο μιλετιών μέσα στην πόλη, διότι οι Αρμένιοι «…είναι οκτακόσια οσπήτια και πλουσιώτατοι, ημείς δε είμεθα εξήντα οσπήτια και όλοι φτωχοί».

   Η αναφορά αυτή επιβεβαιώνει όσα ξέραμε για τον πληθυσμό της Νικόπολης στη συγκεκριμένη περίοδο.
   Από το 18ο αιώνα ο ρωμέικος πληθυσμός είχε μειωθεί κατά πολύ μέσα στην πόλη, αφού η πλειοψηφία επέλεξε να φύγει για άλλα αστικά κέντρα, αλλά και στα ελληνικά χωριά των ορυχείων στυπτηρίας, βόρεια της πόλης.
   Αντίθετα, ο αρμενικός πληθυσμός της περιοχής, σε μεγάλους αριθμούς εγκατέλειψε τα γύρω χωριά και συγκεντρώθηκε στην πόλη. Γι` αυτό παρατηρούμε στα τέλη του 19ου αιώνα οι Αρμένιοι να αποτελούν σχεδόν το 35% μέσα στην πόλη, αλλά στην περιφέρεια να έχουν απομείνει λίγα μόνο χωριά (Τάμζαρα, Γιάιτζι, Τσιρτάχ, Τζίπερι, Οζανλί, Γιλταρίς).
   Αντίθετα τα ελληνικά χωριά ήταν περισσότερα από τριάντα, ενώ και μέσα στην πόλη ο ελληνικός πληθυσμός είχε αυξηθεί στο 10% περίπου του συνολικού, αφού είχαν εγκατασταθεί μέτοικοι από την Αργυρούπολη, το Τσαγράκ, τα γύρω χωριά, το Μεσουτιέ κλπ.
   Την εποχή που γράφεται η επιστολή, οι Έλληνες της Νικόπολης κατοικούν στο Εσκή-Ρουμ μαχαλέ και έχουν σχολείο και την εκκλησία των Ταξιαρχών. Μόλις τότε είχαν αρχίσει να εγκαθίστανται μερικές οικογένειες και λίγο πιό κάτω, εκεί που δημιουργήθηκε μετά η πλούσια ελληνική συνοικία του Σεϊράν-τεπε και στη συνέχεια και η συνοικία Γενή μαχαλέ.
   Πάντως, το 1877, το Παράρτημα του Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου Κων/πόλεως γράφει ότι στη Νικόπολη κατοικούν 1.200 οθωμανικές οικογένειες, 600 αρμενικές και 150 ελληνικές, σε σύνολο 2.000 οικιών. Άρα (εάν δεχθούμε ως αληθείς αυτούς τους αριθμούς) μέσα σε είκοσι χρόνια, από το 1856, οι ελληνικές οικίες από 60 έγιναν 150 και οι αρμενικές από 800 έγιναν 600.


   Τι γίνεται όμως με τη φορολογία; Οι Έλληνες υποστηρίζουν ότι το 6% που τους αναλογούσε ήταν δίκαιο ποσοστό. Τώρα όμως, τους το διπλασίασαν. Απευθύνθηκαν στο Ινταρέ Μετζλισί (το Επαρχιακό Συμβούλιο), αλλά ο Καϊμακάμης δεν τους άκουσε.
   Εμμέσως πλην σαφώς, αφήνουν να εννοηθεί ότι υπάρχει κάποια συνεννόηση και εύνοια του Καϊμακάμη προς τους Αρμενίους, αφού πλέον δέχεται πως δεν έχουν οκτακόσιες οικίες, αλλά μόνο τετρακόσιες:
   «…μας φυλακώνουν κάθε χρόνον και μας βιάζουν να πληρώνομεν περισσότερα από την παλαιάν συνήθειαν και τα οκτακόσια οσπήτια των τα κάμνουν τετρακόσια, αφού γράφουν δύο και τρία οσπήτια συγγενικά ένα οσπήτ».
   Δηλαδή, δηλώνουν ως μία οικογένεια ακόμα και τα παντρεμένα παιδιά τους και ενώ έχουν ξεχωριστές οικίες, κάτι που σαφώς είναι αντίθετο με τις διατάξεις της φορολόγησης. Κάτι τέτοιο όμως θα ήταν πολύ εύκολο να εξακριβωθεί από τους αζάδες του Συμβουλίου. Άρα, για να μην δέχονται τις ενστάσεις των Ελλήνων, θα πρέπει στην υπόθεση να εμπλέκεται ο Καϊμακάμης.

   Αφού λοιπόν «εκλαύσαμεν πολλάκις», αλλά το Μετζλισί δεν διόρθωσε την κατάσταση, «πάλιν εμήναμεν άπρακτοι και αδικημένοι».
   Έτσι λοιπόν οι Έλληνες της Νικόπολης, «όθεν ημείς οι ελεεινοί μην έχοντες άλλην ελπίδα ελευθερίας από την καταδυναστείαν των Αρμενίων», ζητούν την πατρική κηδεμονία και υπεράσπιση του Πατριάρχη «εις το να μας έλθη νέα βασιλική διαταγή, διά να καταγραφή η κατάστασίς μας και η δύναμις εις των δύο μερών δικαίως, εις καθ` εκείνο να γνωρίζωμεν το χρέος μας».
   Δηλαδή ζητούν να παρέμβει ο Πατριάρχης και με ένα τακρίριον (επιστολή) προς το Σουλτάνο, να γνωστοποιήσει το θέμα και να ζητήσει τη δικαίωσή τους.

   Και η επιστολή καταλήγει:
«της Πανσεβάστου και προσκυνητής ημίν υμετέρας Παναγιότητος
τέκνα εις τας θείας διαταγάς ευπειθέστατα
οι κάτοικοι της πολιτείας Νικοπόλεως»

   Πρώτη τίθεται η σφραγίδα του Επισκόπου: «ο νικοπόλεως χριστοφόρος» και ακολουθούν  άλλα δεκάξι ονόματα (τα εννέα εξ αυτών με σφραγίδα):
χατζή-Αβραάμ χατζή-Γαβριήλ
γεώργις χατζή-στεφάνου (με σφραγίδα)
σιμον παπά-εφρεμ (με σφραγίδα)
γεόργι του σιμεον (με σφραγίδα)
διμιτρίου του κιριάκου (με σφραγίδα)
μουρατις υιος του χατζη-στεφάνου (με σφραγίδα)
σαβας του χατζη-ηληα (με σφραγίδα)
γηαννε σαβα (με σφραγίδα)
σαβας του κυριακου (με σφραγίδα)
χαραλαμ …… (δυσανάγνωστο)
διμιτρηου του θεοδορου
χαραλαμπου του γεοργη
δημητρηου του μανουηλ
αντονης του χατζη-λαζαρου
μουρατης υιος του σαβα
γεοργιος του χαραλαμπου (με σφραγίδα)

   Δυστυχώς εκείνη την εποχή οικογενειακά επώνυμα δεν ήταν ακόμα σε χρήση στην επίσημη αλληλογραφία. Έτσι είναι αδύνατο να ταυτοποιήσουμε με σιγουριά τα πρόσωπα που υπογράφουν. Μόνο εικασίες μπορούμε να κάνουμε, με βάση άλλες πληροφορίες που έχουμε περί προσώπων που διετέλεσαν μέλη της δημογεροντίας. Οπότε θα το αποφύγουμε προς το παρόν.


   Η επιστολή αυτή και οι εκφράσεις που χρησιμοποιούνται, αποτελεί ακόμη ένα στοιχείο για τις σχέσεις μεταξύ Ελλήνων και Αρμενίων μέσα στη Νικόπολη. Σχέσεις που, εξ όσων γνωρίζουμε και από άλλες πηγές, δεν ήταν τελείως αρμονικές και ανέφελες.
    Ίσως αυτή η κατάσταση εξηγεί την αποστασιοποίηση των αστών Νικοπολιτών κατά τα δραματικά γεγονότα του 1896 και κυρίως του 1915, σε αντίθεση με τη στάση που κράτησαν οι κάτοικοι των ελληνικών χωριών και την αλληλεγγύη που έδειξαν στους διωκόμενους Αρμενίους.

   Για την κατάληξη του αιτήματος των Ελλήνων Νικοπολιτών δεν γνωρίζουμε κάτι. Ελπίζουμε στο μέλλον να μάθουμε εάν το αίτημά τους έγινε δεκτό ή αν συνέχισαν να αδικούνται (κατά τους ισχυρισμούς τους) και να ωφελούνται οι Αρμένιοι.

   Τέλος, ευχαριστούμε θερμά το φίλο Νικοπολίτη Σιουρεγιά Αϊντίν, γι` αυτό το ντοκουμέντο που ανακάλυψε και έσπευσε να μας το στείλει.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου