Γρηγόρης Τσαλγατίδης ασή Γαράσαρη

Ο Γρηγόρης Τσαλγατίδης άφησε εποχή με το «Κορτσόπον»

και τους φίλους του Γώγο Πετρίδη και Χρύσανθο Θεοδωρίδη.

Σήμερα μένει στο χωριό του, το Κοκκινόχωμα Καβάλας

και είναι από τους πιο ονομαστούς κατασκευαστές λύρας.

Η καταγωγή της οικογένειάς του είναι από το χωριό Κόρατζα της Γαράσαρης.

Από εκεί μετοίκησαν στο Ναρμάν του Καρς και τελικά κατέληξαν στο Κοκκινόχωμα.

Ο Χατζηλίαν και οι Τρουκ

Ας το Γαλατζούγουν ο Χατζηλίαν έτον σο χιοκιουμέτιν. Έτον πολλά φίλος με την Τρουκ’ς. Έτον και πολλά σαχατζής. Ίντεν κι αν έλεγεν, οι Τρουκ κ’εχολέσκουσαν.

Έναν ημέραν με την Τρουκ’ς εντάμαν επέϊνεν σο παζάριν, σην Γαρέσαρην. Ση ποταμί την άκραν είδαν πολλά σκυλία και έτρωγαν έναν λέσιν.

«Χάτζηλια», είπαν οι Τρουκ, «για τερά! Εσήμερον Τετράδην ημέραν εν, οι Ορωμαίοι κρέας τρώγνεν»!

Ο Χατζηλίαν χαμάν ελάγκεψεν κι εκατήβεν ας τ’ άλογον’ατ. Εδήβεν σα σκυλία σιμά, εκλώστεν οπίς και είπεν’ατς:

«Εφέντιλερ, εγώ ερώτ’σα τα σκυλία και είπανε’μεν: Ελχάμ τ’Ουλλάχ. Εμείς ούλ’ Τρουκ είμες».

Οι Τρουκ ελίγον αμούν εγίζεψαν, αμούν εγέλασαν κι κάτ’ έλεαν.

«Το τίκι σο γόνατον και τ’ομάλι σον τόπον»!! – Η Σοφία Παπαδοπούλου για τους χορούς της Γαράσαρης

Η Σοφία Παπαδοπούλου άφησε εποχή στο ποντιακό τραγούδι

και με τη φωνή της και με τα τραγούδια της,

αφού έγραψε περισσότερους από 3.000 στίχους.

Το πατρικό της είναι Αμαραντίδου.

Η οικογένειά της έφυγε από το Κηράτζ της Γαράσαρης

για το Ματζικέρτ του Καρς και  μετά την ανταλλαγή

εγκαταστάθηκαν, στην Πυλαία του Έβρου.

Παντρεύτηκε στη Νίψα της Αλεξανδρούπολης,

μέσα σε Επεσλήδες, Όρτουληδες, Μπάφραληδες κλπ,

αλλά παρέμεινε Γαρεσαρέτ’σα μέχρι το μεδούλι.

Να γινόμαν γουρπάνιν...

Σην Μπάλτζαναν

Σα πεϊλέ τα χρόνε, σην Μπάλτζαναν Τρουκ’ κ’έταν.

Τη Γενεκέντων ο Θόδωρον μίαν σιτέ επέϊνεν σο Τσαγράγιν κ’ εξ ερούξεν από πίσ’ατ έναν τουρκικόν μωρόν. Δέκα χρονών έτον κ’ έτον το μωρόν. Πεινασμένον έτον, εδέκεν α ψωμίν έφαγεν και επ’εκεί ερώτσεν απόθεν εν και τίνος εν.

-Γετίμιν είμεν, είπεν το μωρόν, κάναν κ’έχω και τη χωρί’μ τ’όνομαν ενέσπαλά’το.

Ο Θόδωρον πα πολλά ανάγκεν είϊσεν ας τη ζώων τ’ερίαμαν. Αθάρεσεν κελεπούριν ηύρεν. Μπρε, είπεν α, έρσεσαι μετ’εμέν; Θα σφάζω σε, θα ποτίζω σε, τα λώματα’ς τα τσαρούχα’ς ούλα μετά σωστά  να ποίγωσ’ατά. Εσύ πα να ερέζης τα ζα’μουν. Έρσεσαι;

-Έρχουμ’, είπεν το μωρόν, Ίσεϊν έκουεν.

Τα Φώτα στη Γαράσαρη

Την ημέρα των Θεοφανείων το εκκλησίασμα μετά κατανύξεως και φόβου Θεού παρηκολούθει την ιεράν ακολουθίαν του αγιάσματος και της καταδύσεως του Σταυρού, η οποία ετελείτο μέσα εις ένα δίλαβο μεγάλο καζάνι, καθόσον οι ποταμοί και αι λίμναι ήσαν παγωμέναι.

Κάλαντα Γαράσαρης

Άγιος Βασίλης έρχεται από την Καισαρείαν
Βαστά εικόνα και χαρτίν, χαρτίν και καλαμάριν.
Έναν πουλίν, καλόν πουλίν έρτεν από την Πόλην,
Ουδέ αμπές εγόνεψεν, ουδέ αμπελοκλάδι,
Αυτό έρτεν κι εγόνεψεν ση κυρ’ Δαβίδ τον οίκον.
Έσειξεν τ’ έναν το φτερόν, σο γαίμαν εν’ βαμμένον
Έσειξεν και τ’ αλλ’ το φτερόν, χαρτίν περιγραμμένον
Και η ράβδα του ήτον σύξυλην ζώγλιμον κλωνάρι
Εθάλυνεν, εμάκρυνεν σα επουράνια εξέβεν
Κόρφα ήτον ο Χριστός, ρίζα η Παναγία
Κλαδιά ήταν οι άγγελοι, φύλλα οι προφητάδες,
Επροφήτευαν κι έλεγαν και του Χριστού τα πάθη.
Έλα Χριστέ μ’ αληθινέ μ’, Χριστέ μ’ και πιστεμένε μ’
Όντες έρτες κι εκάθισες ση κυρ’ Δαβίδ τον οίκον
Κι έκρινες κριτή, πάντα κριτή κι εις πάντας τους αιώνας.

Η Πρωτοχρονιά στη Γαράσαρη

Την παραμονή του νέου έτους τα παιδιά γύριζαν όλα τα σπίτια και αφού έψαλαν το «Πάλιν ακούσατ’ άρχοντες, πάλι να σας ειπώμεν» ή το «Άγιος Βασίλειος έρχεται από την Καισαρείαν, βαστά εικόνα και χαρτί, χαρτί και καλαμάρι» κλπ και μάζευαν χρήματα, φαγώσιμα και ξηρούς καρπούς.

Επίσης, σύμφωνα με ένα παλιό έθιμο, τρία παιδιά από αυτά που βοηθούσαν στην εκκλησία, έπαιρναν το θυμιατό και το κρεμούσαν στην καπνοδόχο κάθε σπιτιού, ενώ ταυτόχρονα έψαλαν τον ύμνο «εις πάσαν την γήν εξήλθε ο φθόγγος σου» και μάζευαν χρήματα, αυγά, ξηρούς καρπούς κλπ, για λογαριασμό τους.

Ο Άγιος Βασίλειος και η Γαράσαρη

Ο Άγιος Βασίλειος, ο Μέγας, ήταν κατά το ήμισυ Πόντιος και γεννήθηκε στη Νεοκαισάρεια το 329 μΧ. Ο πατέρας του Βασίλειος ασκούσε τη ρητορική (σημερινός «δικηγόρος» δηλαδή) και η μητέρα του Εμμέλεια ήταν από οικογένεια Ρωμαίων αξιωματούχων της Καισαρείας. Σπούδασε σε πολλά μέρη και άσκησε κι αυτός τη ρητορική στην Καισαρεία. Σε ηλικία 28 χρονών βαπτίζεται χριστιανός και αποφασίζει να ασκητεύσει στα οικογενειακά κτήματα στον Πόντο. Το 364 μΧ χειροτονείται πρεσβύτερος και το 370 μΧ γίνεται Επίσκοπος Καισαρείας.

Adem ve Kerim, για όλους τους Πόντιους, ένθεν κακείθεν..

Τα Χριστούγεννα στη Γαράσαρη

Μετά το τέλος της τεσσαρακονταημέρου νηστείας, την εσπέραν της παραμονής των Χριστουγέννων, τα παιδιά εκάστου χωριού εγύριζαν τα σπίτια και έψαλον το Καλήν εσπέραν άρχοντες» κλπ, το «Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ τη πόλει» κλπ, ή «Η γέννησίς σου Χριστέ ο Θεός ημών» κλπ και εμάζευον χρήματα, φαγώσιμα και ξηρούς καρπούς.

Κάλαντα Χριστουγέννων

Ο Δημήτρης Κενανίδης από την Κεϊλούκα.

Η καταγραφή έγινε από την Επιτροπή Ποντιακών Μελετών

στις Σάπες Ροδόπης, στις 2 Αυγούστου 1967.

Δίστιχα Γαράσαρης (κάλαντα) στα τουρκικά

Λούρα ο Παναγιώτης Μαυρίδης και κάλαντα ο Δανιήλ Εμμανουηλίδης από το Ασαρτζούκ.

Η καταγραφή έγινε από την Επιτροπή Ποντιακών Μελετών

στις Σάπες Ροδόπης, στις 2 Αυγούστου 1967.

özgür kültür - özgür ruh

Οι απαγορεύσεις στον πολιτισμό,
οδηγούν τους λαούς στη λήθη, την παρακμή, τον αφανισμό.

Η ελευθερία έκφρασης, η διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς,

ο σεβασμός στις ιδιαιτερότητες κάθε πληθυσμιακής ομάδας,

είναι αναφαίρετα δημοκρατικά δικαιώματα

και αποτελούν εγγύηση για συνέχεια στο χώρο και στο χρόνο.

Το τουρκικό φιλμάκι που «αλιεύσαμε» από τον Ινφογνώμονα,

με λίγα λόγια τα λέει όλα…

Σο Αλησάρ Γαράσαρης (Alisar - Sebinkarahisar)

Ομάλι Μπάλτζανας (Πλαταμώνας Καβάλας)

Γρηγόρης Τσαλγατίδης - Κοκκινόχωμα Καβάλας

Ένα Σάββατο του Νοέμβρη, πίσω πίσω στα ψηλά, στο Κοκκινόχωμα Καβάλας.

Το παλιό πέτρινο διώροφο, κιβωτός τέχνης μακραίωνης.

Ο Γρηγόρης Τσαλγατίδης, κορυφαίος μάστορας σε όλη την Ελλάδα,

άφησε πίσω την Αθήνα για να γυρίσει στο χωριό του.

Η οικογένεια πρόσφυγες από το Ναριμάν του Καρς,

αλλά εκεί πήγαν πριν την καταστροφή από τη Νικόπολη.

Από το χωριό Κόρατζα.

Δικός μας, Γαρασαρότας και ο Γρηγόρης Τσαλγατίδης.

Αυτός που παίρνει το κοκκύμελον, τον κισσό, την αμυγδαλιά

και τα κάνει να μιλάνε, να κλαίνε, να γελάνε,

να λένε την ιστορία της πατρίδας μας, να λένε τη δική μας ιστορία.

Και ο ίδιος που μας μιλάει για τους ήχους, τις διαφορές στους ρυθμούς,

τους χορούς που χαθήκανε, τη γνήσια παράδοση που την πρόλαβε ανόθευτη,

για τα "νεοποντιακά"...

Να είσαι καλά Γρηγόρη Τσαλγατίδη.

Αλούτζαρα Γαράσαρης - 2007

Οτουράχ-γαϊτέ Γαράσαρης

Λούρα ο Σπύρος Γαλετσίδης,

από το Κιογνιούκ της Γαράσαρης.

Γαρασαρέτ'κον ουτς-αγιάχ

Χορεύουν κάτοικοι του Ελαιοχωρίου Καβάλας,

καταγόμενοι από το Καρακεβετζίκ και την Κόρατζα Γαράσαρης.