Οικουμενικός Πατριάρχης Ιωακείμ Γ΄ - Είχε καταγωγή από τη Νικόπολη;

   Ο Πατριάρχης Ιωακείμ Γ΄ ήταν μια από τις μεγαλύτερες μορφές που κόσμησαν τον πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως. Δεν είναι τυχαίο ότι είναι γνωστός ως Ιωακείμ Γ΄ ο Μεγαλοπρεπής, λόγω της πληθωρικής προσωπικότητάς και πολυσχιδούς δραστηριότητάς του.    
   Γεννημένος το 1834 στο Βαφεοχώρι του Βοσπόρου, ο κατά κόσμον Χρήστος Δεβετζής ή Δημητριάδης, γιός του Δημητρίου και της Θεοδώρας Δεβετζή, από μικρός έδειξε την κλίση του προς τα γράμματα και την εκκλησία. Πέρασε από πολλές θέσεις (Κωνσταντινούπολη, Βουκουρέστι, Βιέννη, Άγιο Όρος) και μητροπόλεις (Βάρνας, Θεσσαλονίκης) μέχρι το 1878 που εξελέγη Οικουμενικός Πατριάρχης. 
   Στο θρόνο έμεινε μέχρι την παραίτησή του το 1884, κυρίως λόγω της αντίδρασής του στην επιχειρούμενη από την Πύλη κατάργηση των προνομίων της Εκκλησίας. Επί σειρά ετών έμεινε στο σπίτι του στο Βαφεοχώρι και περιόδευσε στα Πατριαρχεία Ιεοροσολύμων, Αντιοχείας και Αλεξανδρείας. Τέλος εγκαταστάθηκε στο κελί Μυλοποτάμου της Μονής Μεγίστης Λαύρας στο Άγιο Όρος, μέχρι το 1901 που εξελέγη για δεύτερη φορά Οικουμενικός Πατριάρχης. 
   Πέθανε το 1912 και τάφηκε στη Μονή Ζωοδόχου Πηγής στο Βαλουκλή της Πόλης. 

Από τη Χολομάνα Τραπεζούντας, στο Κίζαρι Ροδόπης

Η γιαγιά Αναστασία Παπουλίδου γεννήθηκε το 1917 στη Χολομάνα της Τραπεζούντας. 

Τον πατέρα της τον σκότωσαν οι Τούρκοι και έτσι αναγκάστηκαν να φύγουν στο Σοχούμι, 

η ίδια, ο μεγαλύτερος αδερφός της, η μητέρα της 
και ο παππούς της Ευστάθιος Κελεσίδης. 

Στο Σοχούμι πέθανε και η μητέρα τους και έτσι ήρθαν στην Ελλάδα 

τα δύο ανήλικα ορφανά μαζί με τον παππού τους. 

Από την Καλαμαριά κατέληξαν στο Κίζαρι Ροδόπης. 

Το 1932 παντρεύεται στην Αλεξανδρούπολη, 

στην οικογένεια Βρεχόπουλου από το Πελέν της Χερίανας.

Τη Νικήτα το ψύλλισμαν

Σα παλαιά χρόνια, ασ’ το κι είχαμε δικαστήρια στα μέρη μας και Δεσποτάδες ακόμαν, τα μέρη μουν εκυβέρναν οι τερέ–μπέηδες Τούρκοι. 

Ένας αείκος τερέ–μπέης σ’ εμέτρα τα μέρη έτουν ο Πεκτές–μπέης, από το Νορσούν μαχαλεσή τ’ Αγουτμουσή. Ατός έτον πολλά αφωρισμένος, σε κάθε χωρίον είσεν και τ’ ανθρώπ’ς ατ. 

Ση Τρουπτζή είσεν έναν από τη Ποπαδάντων που έλεγαν ατόν Νικήτα.

Τ’ ομμάτιασμα στη Γαράσαρη

Πρωτογενής καταγραφή για το Λαογραφικό Φροντιστήριο 

της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών. 

Έτος καταγραφής 1968. Καταγραφέας: Ιωακειμίδου Αικατερίνη. 

Πληροφοριοδότης: Κοσμίδου Παρασκευή από το Καταχώρ Νικοπόλεως, 

ετών 78, έτος γεννήσεως 1890, κάτοικος Αμυγδαλεώνα Καβάλας.

Άννα Ταμουρίδου (το γένος Πετρίδου, από το Ασαρτζούχ)

Η Άννα Ταμουρίδου, κόρη του Ηράκλη Πετρίδη από το Ασαρτζούχ,

γεννήθηκε το 1926 στα Κασσιτερά Σαπών Ροδόπης.

Μεγάλωσε μέσα σε καθαρά γαρασαρέτικο περιβάλλον

και παντρεύτηκε τον επίσης Νικοπολίτη, Χρήστο Ταμουρίδη από τη Λίτσασα.

Έζησαν στην Πυλαία Φερών Έβρου (επίσης χωριό προσφύγων από τη Γαράσαρη)

και απέκτησαν τέσσερα παιδιά, τον Πέτρο, το Γιώργο, την Πελαγία και το Νίκο.

(Ο Γιώργος και ο Νίκος, είναι οι δύο "Στρατηγοί της Γαράσαρης").

Τη Χριστιανιδών και τη Τρουκωνών ο παράδεισον

   Μίαν, εσερεύταν σ’ έναν μέρος Τρουκ’ και Ορωμαίοι και γονούσευσαν. Σίτε εκαλάτζευαν κι έστεκαν, άρτουχ εσκάλωσαν και έλεγαν για την πίστιν εμούν.

   Ήνας Τρούκος είπεν σ’ Ορωμαίοις:

   -«Για πέστε ‘μεν, ας τερώ σας. Τ’εσέτρον ο παράδεισον εν κι άλλο καινούριν κι άλλο σαλτανατλίν, γιόκσαμ τ’εμέτρον τη Τρουκωνών».

   Χαμάν ένας Ορωμαίος ελάγκεψεν ση μέσ’ απές και είπεν:

   -«Τζάνουμ Μούσταφα, γιατί λες αβού; Αλλάχ, Αλλάχ, χέλπετε τ’εσέτρον ο παράδεισον ασ’ τ’εμέτρον κι άλλο καινούριν εν. Πάντα αμούν ήλος παρλαάβ. Τ’εμέτρον πα τ’ Ορωμαίων εν χάρμα χαλάγιν. Απάν εκέν να κρους χαμάν ρουζ’, χαλάεταιν».

Μαρία Τζανίδου από το Ασαρτζούχ

Η Μαρία Τζανίδου γεννήθηκε το 1922 στην Αδριανούπολη,

στο δρόμο της προσφυγιάς,

πριν εγκατασταθεί τελικά η οικογένειά της στα Κασσιτερά Ροδόπης.

Ο πατέρας της Εμμανουηλίδης από το Ασαρτζούχ

και η μητέρα της Γεωργιάδου από τη Νικόπολη.

Στα Κασσιτερά παντρεύτηκε το Νικόλαο Τζανίδη,

του οποίου η οικογένεια ήρθε από το Κηράτς.

Σάββας Ταμουρίδης, ασή Λίτζασα Νικοπόλεως, γενν. 1913

Γεννηθείς το 1913 στη Λίτσασα της Νικοπόλεως,

ο Σάββας Ταμουρίδης, 98 ετών σήμερα,

είναι η ζωντανή ιστορία της πατρίδας μας, της Γαράσαρης.

Ας μοιραστούμε λίγα από όσα μας είπε,

ως αντίδωρο Νικοπόλεως!

Γρηγόρης Τσαλγατίδης ασή Γαράσαρη

Ο Γρηγόρης Τσαλγατίδης άφησε εποχή με το «Κορτσόπον»

και τους φίλους του Γώγο Πετρίδη και Χρύσανθο Θεοδωρίδη.

Σήμερα μένει στο χωριό του, το Κοκκινόχωμα Καβάλας

και είναι από τους πιο ονομαστούς κατασκευαστές λύρας.

Η καταγωγή της οικογένειάς του είναι από το χωριό Κόρατζα της Γαράσαρης.

Από εκεί μετοίκησαν στο Ναρμάν του Καρς και τελικά κατέληξαν στο Κοκκινόχωμα.

Ο Χατζηλίαν και οι Τρουκ

Ας το Γαλατζούγουν ο Χατζηλίαν έτον σο χιοκιουμέτιν. Έτον πολλά φίλος με την Τρουκ’ς. Έτον και πολλά σαχατζής. Ίντεν κι αν έλεγεν, οι Τρουκ κ’εχολέσκουσαν.

Έναν ημέραν με την Τρουκ’ς εντάμαν επέϊνεν σο παζάριν, σην Γαρέσαρην. Ση ποταμί την άκραν είδαν πολλά σκυλία και έτρωγαν έναν λέσιν.

«Χάτζηλια», είπαν οι Τρουκ, «για τερά! Εσήμερον Τετράδην ημέραν εν, οι Ορωμαίοι κρέας τρώγνεν»!

Ο Χατζηλίαν χαμάν ελάγκεψεν κι εκατήβεν ας τ’ άλογον’ατ. Εδήβεν σα σκυλία σιμά, εκλώστεν οπίς και είπεν’ατς:

«Εφέντιλερ, εγώ ερώτ’σα τα σκυλία και είπανε’μεν: Ελχάμ τ’Ουλλάχ. Εμείς ούλ’ Τρουκ είμες».

Οι Τρουκ ελίγον αμούν εγίζεψαν, αμούν εγέλασαν κι κάτ’ έλεαν.

«Το τίκι σο γόνατον και τ’ομάλι σον τόπον»!! – Η Σοφία Παπαδοπούλου για τους χορούς της Γαράσαρης

Η Σοφία Παπαδοπούλου άφησε εποχή στο ποντιακό τραγούδι

και με τη φωνή της και με τα τραγούδια της,

αφού έγραψε περισσότερους από 3.000 στίχους.

Το πατρικό της είναι Αμαραντίδου.

Η οικογένειά της έφυγε από το Κηράτζ της Γαράσαρης

για το Ματζικέρτ του Καρς και  μετά την ανταλλαγή

εγκαταστάθηκαν, στην Πυλαία του Έβρου.

Παντρεύτηκε στη Νίψα της Αλεξανδρούπολης,

μέσα σε Επεσλήδες, Όρτουληδες, Μπάφραληδες κλπ,

αλλά παρέμεινε Γαρεσαρέτ’σα μέχρι το μεδούλι.

Σην Μπάλτζαναν

Σα πεϊλέ τα χρόνε, σην Μπάλτζαναν Τρουκ’ κ’έταν.

Τη Γενεκέντων ο Θόδωρον μίαν σιτέ επέϊνεν σο Τσαγράγιν κ’ εξ ερούξεν από πίσ’ατ έναν τουρκικόν μωρόν. Δέκα χρονών έτον κ’ έτον το μωρόν. Πεινασμένον έτον, εδέκεν α ψωμίν έφαγεν και επ’εκεί ερώτσεν απόθεν εν και τίνος εν.

-Γετίμιν είμεν, είπεν το μωρόν, κάναν κ’έχω και τη χωρί’μ τ’όνομαν ενέσπαλά’το.

Ο Θόδωρον πα πολλά ανάγκεν είϊσεν ας τη ζώων τ’ερίαμαν. Αθάρεσεν κελεπούριν ηύρεν. Μπρε, είπεν α, έρσεσαι μετ’εμέν; Θα σφάζω σε, θα ποτίζω σε, τα λώματα’ς τα τσαρούχα’ς ούλα μετά σωστά  να ποίγωσ’ατά. Εσύ πα να ερέζης τα ζα’μουν. Έρσεσαι;

-Έρχουμ’, είπεν το μωρόν, Ίσεϊν έκουεν.

Η Πρωτοχρονιά στη Γαράσαρη

Την παραμονή του νέου έτους τα παιδιά γύριζαν όλα τα σπίτια και αφού έψαλαν το «Πάλιν ακούσατ’ άρχοντες, πάλι να σας ειπώμεν» ή το «Άγιος Βασίλειος έρχεται από την Καισαρείαν, βαστά εικόνα και χαρτί, χαρτί και καλαμάρι» κλπ και μάζευαν χρήματα, φαγώσιμα και ξηρούς καρπούς.

Επίσης, σύμφωνα με ένα παλιό έθιμο, τρία παιδιά από αυτά που βοηθούσαν στην εκκλησία, έπαιρναν το θυμιατό και το κρεμούσαν στην καπνοδόχο κάθε σπιτιού, ενώ ταυτόχρονα έψαλαν τον ύμνο «εις πάσαν την γήν εξήλθε ο φθόγγος σου» και μάζευαν χρήματα, αυγά, ξηρούς καρπούς κλπ, για λογαριασμό τους.

Τα Χριστούγεννα στη Γαράσαρη

Μετά το τέλος της τεσσαρακονταημέρου νηστείας, την εσπέραν της παραμονής των Χριστουγέννων, τα παιδιά εκάστου χωριού εγύριζαν τα σπίτια και έψαλον το Καλήν εσπέραν άρχοντες» κλπ, το «Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ τη πόλει» κλπ, ή «Η γέννησίς σου Χριστέ ο Θεός ημών» κλπ και εμάζευον χρήματα, φαγώσιμα και ξηρούς καρπούς.

Μαρτυρίες - Οι Πακαταράντ'

"Εμάς λέγ'νε μας Πακαταράντ'. Γιατί; Γιατί ο παππού μ' έτον κυνηγός. Οι Τρούκ' επέ(γ)ειναν ΄ς σο κυνήγιν, επέρειναν κ' επέ(γ)ειναν και τον παππού μ'. Εείνος πα καλά 'ρίχνεν, «έΐ ατάρ'» (καλά σύρ'), από κει έμεινεν Πακατάρ', Πακαταρίδης, κουρφιμένον".

Γιάννες Πακαταρίδης, γεννηθείς το 1895 στο Καρακεβεζήτ της Νικοπόλεως.
Πρόσφυγας στο Ελαιοχώρι Καβάλας.