Στην Ολυμπιάδα Ελασσώνος είχαμε την ευτυχία να γνωριστούμε από κοντά με ένα ακόμα κλαδί του δέντρου των Τζανών/Πετράντων. Από τη Νικόπολη στο Ματζιγκέρτ του Καρς και μετά στην Ολυμπιάδα πρόσφυγες, είχαν την ευκαιρία να ξαναβρεθούν οι συγγενείς στον Αμυγδαλεώνα Καβάλας πριν από πολλά χρόνια. Τώρα τους γνωρίσαμε κι εμείς και είναι σίγουρο ότι δε θα χάσουμε πιά αυτήν την επαφή. Στη φωτογραφία ο Παύλος Πετρίδης (ο Παύλον τη Πιπέρας) με τη γυναίκα του Παρθένα Παπαδοπούλου (θυγατέρα του παπά-Θεοφάνους) και τα παιδιά τους Ευστάθιο (σήμερα παπά-Στάθης Πετρίδης), Γεώργιο (σύζυγος Παναγιώτας Ασσυχίδου) , Μαρίκα (σύζυγος Στάθη Φυριλλίδη) και Ερμιόνη (σύζυγος Νικολάου Ταμουρίδη). Μαζί τους η σύζυγος του Σάββα Πετρίδη (που σκοτώθηκε στον εμφύλιο), Μαρία Τσαχουρίδου και ο εγγονός του παπά-Θεοφάνους, Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος.
Από τη Νικόπολη του Πόντου στο Ματζιγκέρτ του Καρς και από εκεί στην Ελλάδα.
Η πορεία των συμπατριωτών μας της Ολυμπιάδας, με τους οποίους συναντηθήκαμε το προηγούμενο σαββατοκύριακο. Συμμετείχαμε κι εμείς στο ετήσιο αντάμωμά τους, παρουσιάσαμε τον «Ιμπραχίμ, ο γιός του Ηρακλή», γνωρίσαμε νέους φίλους και συγγενείς, πήραμε νέες πληροφορίες για την κοινή μας ιστορική πορεία, δεχθήκαμε την αγάπη των Νικοπολιτών της Ολυμπιάδας και επαληθεύσαμε όσα ξέραμε για ένα ισχυρό κάστρο της Νικοπόλεως επάνω στον Όλυμπο.
Ευχαριστούμε θερμά όλους τους κατοίκους της Ολυμπιάδας, τον Πολιτιστικό Σύλλογο και τον Πρόεδρο Μιχάλη Χατζεϊπίδη, όλους τους φίλους, συμπατριώτες και συγγενείς εκ Νικοπόλεως. Η υποδοχή και η φιλοξενία τους ήταν πραγματικά εκτός πάσης προσδοκίας. Αισθανόμαστε υποχρεωμένοι και επιφυλασσόμαστε για ανταπόδοση. Ο δεσμός μας με τους Νικοπολίτες της Ολυμπιάδας έχει ρίζες αιώνων και θα ενδυναμωθεί περισσότερο στο άμεσο μέλλον.
Πριν από μένα, μόνο μια γενιά Τζανών/Πετράντων γεννήθηκε στη σύγχρονη Ελλάδα. Όλες οι προηγούμενες γενιές των προγόνων μου, γεννήθηκαν στον Πόντο. Στη σύγχρονη Ελλάδα βρίσκονται τα οστά και τα ταφία του πατέρα μου Βασιλείου και του πάππου μου Νικόλα. Τα οστά του λυκοπάππου μου Μανουήλ, του αρκοπάππου μου Γρηγορίου και όλων των υπολοίπων προπατόρων, βρίσκονται στον Πόντο. Εκεί δηλαδή που διάφοροι λαοί, από αρχαιοτάτων χρόνων, αναμίχθηκαν, ζυμώθηκαν, πολέμησαν, παντρεύτηκαν, γέννησαν και πλήθυναν. Από τον αρχαιοελληνικό αποικισμό, την εξάπλωση του Μεγάλου Αλεξάνδρου, την Ελληνιστική εποχή, τη Ρωμαϊκή επέκταση, τον εκχριστιανισμό και τη μετεξέλιξη σε Ελληνορωμαϊκή Αυτοκρατορία, την ημετέρα Ρωμανία.
Η τρίτη μεγάλη Γενοκτονία των αρχών του 20ου αιώνα, μαζί με αυτές των Ελλήνων και των Αρμενίων. Περισσότεροι από 250.000 χριστιανοί Ασσύριοι δολοφονήθηκαν, στο πλαίσιο της εθνοκάθαρσης που ξεκίνησε με τους Νεότουρκους και συνεχίστηκε στον Α Παγκόσμιο Πόλεμο. Από τα προαιώνια εδάφη τους οι περισσότεροι επιζώντες αναγκάστηκαν να φύγουν πρόσφυγες σε όλο τον κόσμο. Στη Ρωσία, στην Ελλάδα, Ιράκ, Συρία, Σουηδία, Ολλανδία, Γερμανία, ΗΠΑ, Καναδά κλπ. Σήμερα το κίνημα για την αναγνώριση της Γενοκτονίας τους συνεχίζει να γιγαντώνεται και οι νέες γενιές δεν ξεχνούν την πατρίδα τους και τη θρησκεία τους, όπου κι αν βρίσκονται στον πλανήτη. Πάντα μαζί τους η ιστορική σημαία των χριστιανών Ασσυρίων, με το αστέρι της Βηθλεέμ.
Στο κινηματογραφικό ντοκουμέντο παρουσιάζουμε αρχικά πλάνα από το ναυτικό βομβαρδισμό τουρκικών στρατιωτικών θέσεων στην Τραπεζούντα και στα περίχωρα. Αμέσως μετά βλέπετε την είσοδο του ρωσικού στρατού στην πόλη, στις 15 Απριλίου 1916, την υποδοχή των κατοίκων και σκηνές από δρόμους και πανηγυρισμούς. Στη συνέχεια πλάνα μουσουλμάνων προσφύγων που εγκαταλείπουν την πόλη και στο τέλος η υποδοχή που επιφύλαξαν ο Μητροπολίτης Χρύσανθος, ο Δήμαρχος Ιωάννης Τριφτανίδης και άλλοι πρόκριτοι, στο Μεγάλο Δούκα και Αρχιστράτηγο της Ρωσικής Αυτοκρατορίας Νικόλαο Νικολάγιεβιτς, τον Ιούλιο του 1916. Ίσως είναι τα μοναδικά σωζόμενα κινηματογραφικά πλάνα που εμφανίζεται ο Μητροπολίτης Χρύσανθος στην Τραπεζούντα, αλλά και πολλοί άλλοι Έλληνες της πόλης, αφού η πλειοψηφία των Αρμενίων είχε εκλείψει από το 1915. Για τον ιστορικό αυτά τα πλάνα είναι πραγματικός θησαυρός. Βλέπουμε δεκάδες πρόσωπα, πολλά εξ αυτών σε κοντινά πλάνα. Βλέπουμε το ντύσιμο των αστών, τα φέσια, βλέπουμε και μερικούς χωρικούς με πασλούκια, βλέπουμε ζίπκες στους μουσουλμάνους πρόσφυγες, αλλά και μέσα στην πόλη. Βλέπουμε τον ιερέα με το σταυρό στο χέρι. Ποιός να είναι άραγε; Επέζησε; Πού κατέληξε; Βλέπουμε τους πιτσιρικάδες να ακολουθούν την πορεία των Ρώσων και ξαναθυμόμαστε τις ανάλογες σκηνές της νιότης του Δημήτρη Ψαθά, όπως τις περιγράφει στη "Γη του Πόντου". Όσοι κατάγονται από την Τραπεζούντα μπορούν να φανταστούν σ` αυτά τα πρόσωπα τους παππούδες και τους προπαππούδες τους. Έκιτι πατρίδα!! Έκιτι Τραπεζούντα, της Ρωμανίας μονάκριβο πετράδι...
Κινηματογράφηση της Τραπεζούντας, μετά την κατάληψή της από τα ρωσικά στρατεύματα, στις 15 Απριλίου 1916. Η ρωσική κατοχή κράτησε σχεδόν δύο χρόνια. Μετά την Οκτωβριανή επανάσταση του 1917, οι Ρώσοι εγκατέλειψαν τα κατεχόμενα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και έτσι στην Τραπεζούντα μπήκε πάλι τουρκικός στρατός το Φεβρουάριο του 1918. Από τότε άρχισε μαζική εγκατάλειψή της από Έλληνες κατοίκους, οι οποίοι κατέφυγαν αρχικά κυρίως στο κοντινό Βατούμ και στη συνέχεια σε άλλες περιοχές της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Το κινηματογραφικό αυτό ντοκουμέντο είναι μοναδικό για την ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού και μας δίνει μια εικόνα για το πώς ήταν η πρωτεύουσα των Κομνηνών στα μέσα του Α Παγκοσμίου Πολέμου. Δηλαδή την εποχή της ακμής του ελληνισμού στη χιλιοτραγουδισμένη Τραπεζούντα.
Ίσως το παλαιότερο κινηματογραφικό ντοκουμέντο που διαθέτουμε με χορευτικό θέμα. Η λήψη έγινε σε στρατόπεδο Τούρκων αιχμαλώτων, μετά τη ρωσική προέλαση μέχρι το Κελκίτ και τη Χερίανα. Τα ενδυματολογικά στοιχεία που μπορούμε να ξεχωρίσουμε, σε συνδυασμό με τα ιστορικά δεδομένα, μας οδηγούν στο να εντοπίσουμε σ` εκείνη την περιοχή του Πόντου την προέλευση των χορευτών. Φίλοι γνώστες των χορευτικών ζητημάτων, εκτιμούν οτι πρόκειται για τύπο του χορού διπάτ` ή γετίερε, που όντως ήταν διαδεδομένος σ` εκείνο το γεωγραφικό χώρο. Κάθε περαιτέρω πληροφορία και εκτίμηση, είναι ευπρόσδεκτη.
Ευχαριστούμε θερμά όλους τους κατοίκους της Νικόπολης για την υποδοχή που μας επιφύλαξαν την Παρασκευή 18/7/2014 και την τόσο όμορφη ατμόσφαιρα που δημιουργήθηκε μεταξύ συμπατριωτών καταγομένων από τη Νικόπολη του Πόντου. Ιδιαίτερες ευχαριστίες στη διοίκηση του συλλόγου "Προφήτης Ηλίας", σε όλους τους τοπικούς εκπροσώπους των Νικοπολιτών, στον Παύλο Στεφανίδη, στον Παύλο Γαλεγαλίδη, στον Πρόεδρο των απανταχού Ολυμπιαδιτών Μιχάλη Χατζεϊπίδη (που για μια ακόμη φορά έσπευσε για να συναντηθούμε) και όλους ανεξαιρέτως τους συμμετέχοντες στην εκδήλωση.
Το ταξίδι συνεχίζεται... (με πιστούς συνοδοιπόρους το Νίκο Τζανίδη και το Στέλιο Κενανίδη).
Μας άφησε σήμερα το πρωί ο τελευταίος Λιτζασινός πρόσφυγας, γεννημένος στη Νικόπολη. Ο παππούς Σάββας Ταμουρίδης εκπροσωπούσε για όλους εμάς τη ζωντανή "ρίζα" με την πατρίδα. Τώρα πάει να συναντήσει τους κεκοιμημένους Ταμουράντες, Τζανάντες, Σκεντεράντες, Τζαχράντες, Ουρεηλάντες, Ποτουράντες, Βεζυράντες, Κανοτάντες και λοιπούς Λιτζασινούς φίλους και προγόνους του. Καλό ταξίδι παππού Σάββα. Σε ευχαριστούμε για όλα αυτά που μας "έδωσες" από την πατρίδα.
Τα μαύρα χαπάρε έρθανε τη Ρωμαίοις τη Γαρέσαρης. Αούτο εν`
το στερνόν βραδίν σην πατρίδαν. Σφαλίζουνε
οι Ασαρτζουγώτ` τα χαμαιλέτας σο ποτάμιν και τα χάνε σον δρόμον. Κάσες ποιούνε οι
Λιτζασινοί με τα εικόνας τ` Αγιώρ`. Έρημα τα τέσσαρα σαπχανά`ες σο Καταχώρ`,
σην Καϊλούκαν, σο Κοϊνίκι, σην Κόρατζαν. Γιομάτα τα εκκλησίας σον εσπερινόν.
Μερ θα πάγωμεν;
Ντο θα πούγουμεν; Και ποίος θ` απομείν` για τα καντήλας, τα ταφία; Τα χτήνια
επήραν οι Τρούκ`, τ` οσπίτια εμούν χαλάγιν θα ίνουνται, τα κεπία θα
ξεραίνουνται. Ο Θεόν πα μερ είναι; Τ` ομμάτια τ` ας στρέφει τη Ρωμαίοις…
Απόγευμα Τρίτης
24 Ιουνίου 1924. Να το χωνέψουν δε μπορούν, πως τούτη θε νά`ναι η τελευταία τους
νυχτιά στη Νικόπολη. Αυτοί, τα «τέκνα ομολογητών και τέκνα μαρτύρων» του
Μεγάλου Βασιλείου, του Τζανίωνος οι Καστελλιώται αφανιστές των Μανιχαίων, του
Κατακαλώνος Κεκαυμένου το κατάφρακτον αλλάγιν, οι βανδοφόροι του Τάγματος
Κολωνειατών, της Θεοδώρας Κομνηνής οι τελευταίοι αμύντορες.
Θ` αφήσουν πίσω τους
αιώνων ιστορία και ταφία αμέτρητων κεκοιμημένων προγόνων. Αυτοί που στάθηκαν
για δυό χιλιάδες χρόνια ακρίτες και βιγλάτορες της ρωμιοσύνης και της ορθοδοξίας.
Που δεν αφήσανε ποτέ χωρίς ρωμαίικα πατήματα κι ανάσες και μιλήματα τούτα εδώ
τα όρη της Νικόπολης.
Θα ξημερώσει
αύριο και θ` ανεβούν τον Παρυάδρη, στη στράτα για την Κερασούντα. Μ` όσα
μπορούν να πάρουνε μαζί. Αλλά χωρίς την καρδιά τους και το μυαλό τους, που θα μείνουνε
για πάντα στη Νικόπολη.
Κι είναι μακρύ
αυτό το ανθρωπολόγι. Τζανοί-Πετράντες και Μανουηλάντες, Ζααπάντες και
Σιδηράτοι, Ιορδανάντες, Ζεϊτάντες, Δαβιδάντες, Καλτζάντες και Σαμλάντες,
Στεφανάντες, Κοντελάντες, Πιριτσαλάντες και Χαλάντες. Κι έρχονται απ` τη
Λίτζασα οι Ταμουράντες κι οι Τζαχράντες, οι Αλεξανδράντες, οι Αμάραντοι, οι Ευαγγελάντες,
οι Βεζυράντες, οι Γαβριηλάντες, οι Κανωτάντ` και οι Κυλινδηράντ` κι οι
Κοτασάντες, οι Μεϊτάντες, οι Ουρεηλάντες, οι Ποτουράντες κι οι Πουρουτάντες. Κι
οι Καταχωρέτες με τους Ασιχάντες, τους Τσοχανταράντ` και τους Τζαχαλάντες, τους
Πουτζάντ`, τους Καλπάντ` και τους Καλπάχ, τους Ζουμπουλάντες, τους Ζεπιράντες, τους
Κεκράντ`, τους Τζεμιντζάντες, τους Σπαθάντες, τους Γιωσηφάντες. Κατεβαίνουνε κι
απ` τ` άλλα τα ρασία. Καρατζάδες και Τουνουσαίοι, Τζιμενάντ`, Γρηγοράντες,
Καλετζάντες, Μελάντες, Γιοβανάντες, Πακαταράντες, Τζεντεμέδες, Κενάντες,
Μαρουφάντες, Καβαζίτες και Χουπανάντες και… και… και… και…
Κι αυτός ο
δρόμος που έχουνε μπροστά τους είναι χωρίς επιστροφή…
Τη Νικόπολη Θεσσαλονίκης επισκεφθήκαμε μαζί με το φίλο Καταχωρέτα και Πρόεδρο του Πολιτιστικού Συλλόγου Αμυγδαλεώνα Καβάλας, Θεόδουλο Τσοχαταρίδη.
Η υποδοχή και η φιλοξενία του συμπατριώτη μας Εσκιουνέτα, Παύλου Στεφανίδη και των υπολοίπων Νικοπολιτών ήταν πραγματικά μοναδική και τους ευχαριστούμε θερμά. Μιλήσαμε για την προγονική μας πατρίδα, μοιραστήκαμε γνώσεις και πληροφορίες, κάναμε καταγραφή κεκοιμημένων πρώτης γενιάς στο κοιμητήριο και συζητήσαμε για την εκτενή παρουσίαση που θα κάνουμε στις 18 Ιουλίου, με λεπτομερή στοιχεία για όλες τις οικογένειες που εγκαταστάθηκαν στη Νικόπολη και για τους οικισμούς καταγωγής τους, το Έσκιονε, το Χατζήκιοϊ, τη Λάπα, τα Αλούτζια, το Όβατζουχ, το Αλατζά-χαν, το Ουλού-τσουχουρ, το Κατήκιοϊ, το Γούζουλου, το Μοντολάς, το Μέντεμε, το Πισιούρ, τη Ρεφαγιά, το Σογιούτ-πελέν κλπ.
Το πιό σημαντικό και συγκινητικό για εμάς, ήταν οτι οι σημερινοί κάτοικοι αυτού του πανέμορφου και ατόφια Γαρασαρέτικου οικισμού του νομού Θεσσαλονίκης, μιλούσαν συνέχεια τη γλώσσα των προγόνων μας από την πατρίδα. Ένα πραγματικό κάστρο της Νικοπόλεως στην Ελλάδα, που επιμένει να κρατά ψηλά το βάνδον του Τάγματος Νικοπολιτών.
Αδερφέ Παύλε Στεφανίδη, σε ευχαριστούμε για τη φιλοξενία και ετοιμαζόμαστε για τις 18 Ιουλίου.
