Σημερινές φωτογραφίες από την προαιώνια πατρίδα μας, το Καστέλλον / Ασαρτζούχ της Νικοπόλεως. Βλέπουμε τον Καστρόβραχο (με το καστέλλο) πάνω από το χωριό, τη συνοικία των Τζανών Πετράντων και τη συνοικία των Ιορδανάντων / Κελέντων. Δηλαδή ό,τι απέμεινε σήμερα από τις παλιές έξι συνοικίες των προγόνων μας. Οι φωτογραφίες είναι του φίλου μου Βελή Ακτάς. - Veli kardeşim, çok teşekkür. Selamlar tüm Asarcık`da.
Συνηθίζω να επιλέγω τα βιβλία που διαβάζω με σειρά κριτηρίων. Πέραν του συγγραφέα ή της θεματικής, το επόμενο πράγμα που περιμένω να μου πει κάτι είναι η σύντομη περιγραφή που κάνει ο συγγραφέας ή ο εκδοτικός οίκος στο οπισθόφυλλο. Κι έπειτα ξεφυλλίζω και στέκομαι τυχαία σε μια σελίδα, για να νιώσω τη γραφή.
Στο βιβλίο του Νίκου Πετρίδη «Ιμπραχίμ ο γιος του Ηρακλή» στάθηκα αρχικά σε μια φράση: Μια ιστορία που κυλάει μέσα στην Ιστορία.
Είχα ήδη... προκληθεί σε ανάγνωση όταν ο συγγραφέας μού μήνυσε ότι πραγματεύεται την ιστορία δύο Ρωμιών, ενός Οθωμανού και ενός Αρμένη· τη ζωή τους με φόντο τους γιαϊλάδες της Γαράσαρης, κι έπειτα ένα ταξίδι μετανάστευσης που περνά από την Κερασούντα, την Πόλη, τη Νέα Υόρκη, το Μέριλαντ, τη Γιούτα και τη Νεβάδα.
Γεννήθηκε το 1700 στην Τραπεζούντα και είκοσι ετών εισήλθε στη Μονή της Μεγίστης Λαύρας στο Άγιος Όρος και εκάρη μοναχός. Πέθανε ογδόντα ετών, ως Σκευοφύλαξ της Μονής, αφήνοντας δύο έργα, το "Προσκυνητάριον ακριβέστατον της εν τω αγιονύμω όρει του Άθωνος ιεράς και σεβασμίας βασιλικής και Σταυροπηγιακής Μονής Μεγίστης Λαύρας" σε 6.640 στίχους και το "Βιβλιάριον καλούμενον στηλίτευσις του Πάπα" σε 17.500 στίχους. Και τα δύο βρίσκονται στη βιβλιοθήκη της Μονής.
Ο Ευθύμιος αυτοσυστήνεται με τους παρακάτω στίχους:
"Η μεν πατρίς μου φίλτατε ήν `ς τον Εύξεινον Πόντον,
ήγουν την Μαύρην Θάλασσαν, γένος δ` εκ Μακεδόνων.
Κωνσταντίνου ειμί υιός εξ ευσεβών προγόνων,
εκ πόλεως δε Τραπεζούς παλαιών αυτοχθόνων".
Δυστυχώς δεν εντοπίζουμε ίχνη οικογένειας με το όνομα "Μακεδών" στην Τραπεζούντα των αρχών του 20ου αιώνα (παρά μόνο στην Ινέπολη, αλλά δεν υπάρχει ένδειξη σύνδεσης).
Απ` όλους τους ναούς της Τραπεζούντας, πιο πολύ η Αγία Άννα με συγκινεί. Αυτός ο μικρός ναός που δεν έγινε τζαμί, που στέκεται έτσι βουβός και στριμωγμένος μέσα σε νεώτερα οικήματα, που φαντάζει μυστηριώδης σε όσους έχουν σταθεί μπροστά στις κλειστές του πόρτες. Ε, αυτό το μυστήριο είναι που μαγνητίζει. Να στέκεσαι μέσα στο ημίφως και να νιώθεις κάτω από τα πόδια σου, στους τάφους της κρύπτης, ιερείς, αξιωματούχους, δευτέριους, πρωτοβουλάριους, πρωτέκτητους. Δέος…
Αναπάντεχη η έλευση αυτής της φωτογραφίας (από τον Γκ.....). Ημικατεστραμμένος ναός στη περιοχή του Ερζιγκιάν, στα εναπομείναντα χαλάσματα του παλιού χωριού Κίγι. Όπως πληροφορούμαστε, οι παλιοί κάτοικοι κατέβηκαν λίγο χαμηλότερα, εκεί που σήμερα έχει δημιουργηθεί μια κωμόπολη.
Το Κίγι (ή Ρουμ-κίγι) το αναφέρει και ο Χρήστος Σαμουηλίδης, χωρίς περαιτέρω πληροφορίες. Αντίθετα, δεν το αναφέρει ο Περικλής Τριανταφυλλίδης το 1866. Εμείς το βρίσκουμε στους οθωμανικούς φορολογικούς καταλόγους του 1526, ως "οικισμό απίστων - gebran". Το βρίσκουμε επίσης σε φορολογικούς καταλόγους του 17ου και του 18ου αιώνα, μαζί με το διπλανό Ρουμ-εκρέκ.
Περπατώντας στη Στουτγάρδη της Γερμανίας, κοντά στο κέντρο της πόλης, έξω από το σπίτι του φίλου και συμπατριώτη Χρήστου Σιδηρόπουλου, είδα μια πινακίδα. Την έχουν τοποθετήσει μόνιμα οι γερμανικές αρχές και πληροφορεί ότι στο σημείο αυτό υπήρχε μέχρι το Β ΠΠ ένα εστιατόριο / καφενείο. Στο πλαίσιο των απαγορεύσεων και του γενικού αποκλεισμού που εφάρμοσαν οι Ναζί (αλλά και οι απλοί πολίτες) εναντίον των Εβραίων, αυτό το κατάστημα ήταν το μοναδικό από το οποίο μπορούσαν να προμηθευτούν τρόφιμα. Όταν μάλιστα, από το Σεπτέμβριο του 1941, οι Εβραίοι υποχρεώθηκαν να φορούν τη στάμπα με το κίτρινο αστέρι (ώστε να τους αναγνωρίζουν όλοι) και απαγορεύτηκε να χρησιμοποιούν το τραμ, αναγκάζονταν να περπατούν ολόκληρα χιλιόμετρα από όλη την ευρύτερη περιοχή του Μητροπολιτικού Δήμου, για να φτάσουν στο κατάστημα. Πολλές φορές άσκοπα, αφού τελικά δεν έβρισκαν τρόφιμα ούτε εκεί. Το 1944 αυτό το «Judenlanden» κατεδαφίστηκε. Η πινακίδα όμως παραμένει για να θυμίζει σε όλους (απογόνους των μεν και των δε) τη θηριωδία.
Ως απλός Νικοπολίτης, πρέπει να ευχαριστήσω δημόσια και να συγχαρώ τη διοίκηση και τα μέλη του συλλόγου «Αργοναύτες – Βάιμπλινγκεν», για την απόφασή τους να αφιερώσουν ένα διήμερο εκδηλώσεων στη Νικόπολη του Πόντου. Ως προσκεκλημένος, οφείλω να αποδώσω εύσημα για την άψογη διοργάνωση, τη ευαισθησία και τη θέληση να γνωρίσουν όλες τις περιοχές του Πόντου, καθώς και την ενθουσιώδη συμμετοχή των (μικρών καιμεγάλων) αδερφών μας που ζουν, εργάζονται, σπουδάζουν στη Γερμανία.
Τέτοιες μέρες, στα τέλη Σεπτεμβρίου του 2013, το πληκτρολόγιο είχε πάρει «φωτιά». Ξετυλιγόταν η ιστορία τεσσάρων φίλων από τη Νικόπολη, στα 1914-1915. Ο Ηρακλής, ο Ιμπραχίμ, ο Καραμπέτ και ο Γιάννης. Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, η υποχρεωτική στράτευση, η μετανάστευση στις Ηνωμένες Πολιτείες, η επιστροφή, η εξέγερση, η πολιορκία στο κάστρο, η πυρκαγιά, η σφαγή, η καταστροφή και η αυλαία του δράματος. Η πορεία των τεσσάρων φίλων μέσα στην καταιγίδα της ιστορίας. Νικόπολη, Κερασούντα, Κωνσταντινούπολη, Πειραιάς, Νέα Υόρκη, Μέριλαντ, Γιούτα, Νεβάδα και επιστροφή… Φιλίες, συγκρούσεις και ανταγωνισμοί στο μεσόγειο Πόντο. Στον «άγνωστο» Πόντο. Μια ιστορία που κυλάει μέσα στην Ιστορία. Η φυλή, το αίμα, η γλώσσα, η θρησκεία, η φιλία, η αγάπη, το μίσος. Όλα αυτά που κάνουν τους ανθρώπους, πρόβατα και θεριά…
Το βίντεο αφιερωμένο σε όσους συνταξίδεψαν μαζί μου στις σελίδες του "Ιμπραχίμ" και στα χνάρια των τεσσάρων φίλων. Στα χνάρια της ιστορίας μας…
Μέσα στον Αύγουστο έγινε άλλο ένα φεστιβάλ παραδοσιακών χορών στη γειτονική μας Τουρκία. Από την Ελλάδα συμμετείχε ένας ποντιακός σύλλογος (δεν έχει σημασία ο ακριβής προσδιορισμός). Για μια ακόμη φορά δημιουργούνται σκέψεις για τα όρια που πρέπει να έχουν υπόψη τους όλοι οι υπεύθυνοι και διοικούντες τους συλλόγους. Ή ακόμη και η άποψη οτι δεν πρέπει να υπάρχει κανένα όριο. Στη συγκεκριμένη φωτογραφία βλέπουμε την ελληνική συμμετοχή και δίπλα της τη συμμετοχή από τα Σκόπια. Η πινακίδα που κρατάνε γράφει "Μακεδονία" και το όνομα του συλλόγου είναι "Γκότσε Ντέλτσεφ". Δηλαδή το όνομα του αρχικομιτατζή της ΕΜΕΟ, τον οποίο σήμερα διεκδικούν και ερίζουν περί της καταγωγής του και οι Σκοπιανοί και οι Βούλγαροι. Παραδίπλα βλέπουμε και μια άλλη σημαία. Είναι αυτή της λεγόμενης "Τουρκικής Δημοκρατίας της Βορείου Κύπρου". Μάλιστα πήραν το δεύτερο βραβείο στο φεστιβάλ (προφανώς με "αδιάβλητες" διαδικασίες). Διερωτώμαι: Οι συμπατριώτες μας που χόρεψαν και φωτογραφήθηκαν δίπλα στους Σκοπιανούς, προφανώς δεν κατοικούν στη Μακεδονία, αφού αυτήν την έχουν άλλοι στις ταμπέλες τους. Η παρουσία ως ισότιμου κράτους των κατεχομένων της Κύπρου, προφανώς δεν ενοχλεί κανέναν. Και καταλήγω: Προφανέστερον όλων, οτι εγώ κάνω λάθος. Πρώτιστον όλων οι χοροί και οι "πολιτιστικές ανταλλαγές", άνευ ορίων. Απολογούμαι λοιπόν και σιωπώ. Ξανά πίσω στο καβούκι μου...
Αρκετοί φίλοι συμπατριώτες επικοινώνησαν σήμερα μαζί μου, προκειμένου να ζητήσουν την άποψή μου για μια δημοσίευση στο διαδίκτυο. Πρόκειται για ένα βίντεο με κούρδικο χαλάι, το οποίο ο συντάκτης συσχετίζει με το νικοπολίτικο ομάλιν. Ο τίτλος είναι "Το κουρδικό χαλάι θυμίζει το ποντιακό ομάλ' Νικόπολης" και μέσα στο κείμενο αναφέρει: "Το κουρδικό χαλάι είναι ένας χορός που έχει πολλές ομοιότητες με το δικό μας, το ποντιακό ομάλ Νικόπολης". Έχω πει πολλές φορές οτι δεν έχω ιδιαίτερες γνώσεις πάνω στο χορό και στη μουσική. Υπάρχουν άξιοι συμπατριώτες που υπηρετούν αυτό το κομμάτι της παράδοσής μας και γνωρίζουν πολύ περισσότερα από μένα. Εγώ μόνο μπορώ να παρουσιάσω αυτό το βίντεο, με σύγκριση των δύο χορών, όσον αφορά το μέτρο της μουσικής, το ηχόχρωμα, το βηματισμό και την απόδοση. Προσθέτω επίσης οτι η ονομασία "χαλάι" δεν αφορά ένα συγκεκριμένο χορό, αλλά διαφορετικούς, σε όλη την περιοχή της Ανατολίας και μέχρι κάτω στις κουρδικές και συριακές περιοχές. Αντίθετα σε όλη την περιοχή του Πόντου, ο όρος είναι "χορόν" (από την αρχαιοελληνική λέξη). Δεν είναι τυχαίο οτι το νικοπολίτικο ομάλιν, οι σημερινοί κάτοικοι της περιοχής το ονομάζουν επίσης "χορόν" και μάλιστα "düz horon", δηλαδή "ομαλός χορός"!!!...
