Καλή Ανάσταση, Ορωμαίοι τη Γαρέσαρης!

Οικουμενικός Πατριάρχης Ιωακείμ Γ΄ - Είχε καταγωγή από τη Νικόπολη;

   Ο Πατριάρχης Ιωακείμ Γ΄ ήταν μια από τις μεγαλύτερες μορφές που κόσμησαν τον πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως. Δεν είναι τυχαίο ότι είναι γνωστός ως Ιωακείμ Γ΄ ο Μεγαλοπρεπής, λόγω της πληθωρικής προσωπικότητάς και πολυσχιδούς δραστηριότητάς του.    
   Γεννημένος το 1834 στο Βαφεοχώρι του Βοσπόρου, ο κατά κόσμον Χρήστος Δεβετζής ή Δημητριάδης, γιός του Δημητρίου και της Θεοδώρας Δεβετζή, από μικρός έδειξε την κλίση του προς τα γράμματα και την εκκλησία. Πέρασε από πολλές θέσεις (Κωνσταντινούπολη, Βουκουρέστι, Βιέννη, Άγιο Όρος) και μητροπόλεις (Βάρνας, Θεσσαλονίκης) μέχρι το 1878 που εξελέγη Οικουμενικός Πατριάρχης. 
   Στο θρόνο έμεινε μέχρι την παραίτησή του το 1884, κυρίως λόγω της αντίδρασής του στην επιχειρούμενη από την Πύλη κατάργηση των προνομίων της Εκκλησίας. Επί σειρά ετών έμεινε στο σπίτι του στο Βαφεοχώρι και περιόδευσε στα Πατριαρχεία Ιεοροσολύμων, Αντιοχείας και Αλεξανδρείας. Τέλος εγκαταστάθηκε στο κελί Μυλοποτάμου της Μονής Μεγίστης Λαύρας στο Άγιο Όρος, μέχρι το 1901 που εξελέγη για δεύτερη φορά Οικουμενικός Πατριάρχης. 
   Πέθανε το 1912 και τάφηκε στη Μονή Ζωοδόχου Πηγής στο Βαλουκλή της Πόλης. 

Σην Ελλάδαν…

   Την ημέρα της Παναγίας, 15 Αυγούστου 1924, σαλπάρει από το λιμάνι της Κερασούντας το ατμόπλοιο «Αρχιπέλαγος». Είναι η τρίτη και μεγαλύτερη μεταφορά προσφύγων από τη Γαράσαρη. 

   Στα αμπάρια και στο κατάστρωμα οι ξεριζωμένοι Νικοπολίτες, Ασαρτζουγότες, Λιτσασινοί, Καταχωρέτες, Καϊλικότες, Παλτσανότες, Κορατσινοί, Καλτσασινοί, Λαπότες, Χατζηκιότες, Εσκιουνότες, Καρακεβεζιτινοί, Σουπαχλήδες και λοιποί Γαρασαρέτες. 

   Έξι μερόνυχτα ταξίδι και την Παρασκευή 22 Αυγούστου 1924, γράφει η εφημερίδα «Μακεδονία» της Θεσσαλονίκης:

   «Αποβιβασθέντες εν Μίκρα ήρξαντο τελούντες 14ήμερον κάθαρσιν οι αφιχθέντες διά του «Αρχιπελάγους» 3.700 πρόσφυγες εκ Κερασούντος. Μετά την κάθαρσίν των θα μεταφερθώσιν εν Χαρμάνκιοϊ. 
   Εν τω μεταξύ αναμένονται διά τριών ατμοπλοίων εκ Πειραιώς 4.500 πρόσφυγες, μετά δεκαήμερον δε εκ Πόντου ο «Έυξεινος» και εν άλλο ατμόπλοιον, αμφότερα πλήρη προσφύγων. Οι υπολειφθησόμενοι μετ’ αυτών εν Πόντω πρόσφυγες, θα ανέρχωνται εις 8 χιλιάδας περίπου».

Από τη Χολομάνα Τραπεζούντας, στο Κίζαρι Ροδόπης

Η γιαγιά Αναστασία Παπουλίδου γεννήθηκε το 1917 στη Χολομάνα της Τραπεζούντας. 

Τον πατέρα της τον σκότωσαν οι Τούρκοι και έτσι αναγκάστηκαν να φύγουν στο Σοχούμι, 

η ίδια, ο μεγαλύτερος αδερφός της, η μητέρα της 
και ο παππούς της Ευστάθιος Κελεσίδης. 

Στο Σοχούμι πέθανε και η μητέρα τους και έτσι ήρθαν στην Ελλάδα 

τα δύο ανήλικα ορφανά μαζί με τον παππού τους. 

Από την Καλαμαριά κατέληξαν στο Κίζαρι Ροδόπης. 

Το 1932 παντρεύεται στην Αλεξανδρούπολη, 

στην οικογένεια Βρεχόπουλου από το Πελέν της Χερίανας.

Ουτς-αγιάχ, από γενιά σε γενιά...

Ο Σπύρος Γαλετσίδης (Κοϊνίκι Γαράσαρης 1923) 

διδάσκει ούτς-αγιάχ...

«Ο Γιώργον ασήν Τόνγιαν» - Αναστάσιος Σεϊταρίδης

Τρανόν τραγωδίαν ασόν κεμανετσήν Αναστάς Σεϊταρίδη. 

Η οικογένειά του από τα Σούρμενα Τραπεζούντας στο Βατούμι και στο Σοχούμι 

και μετά στό Λαζαρόβσκοε του Σότσι όπου γεννήθηκε το 1923. 

Από το 1949 μέχρι το 1959 αναγκαστικός εκτοπισμός στο Καζαχστάν, 

επιστροφή στο Σότσι μετά από δέκα χρόνια 

και τελικά στο Θρυλόριο Ροδόπης από το 1991.

Αναστάσιος Σεϊταρίδης, Πόντιος Οδυσσέας - Σούρμενα - Βατούμ - Σοχούμ - Σότσι - Καζακστάν - Ελλάδα

   Η οικογένειά του από τα Σούρμενα της Τραπεζούντας 
έφυγε για το Βατούμι της Ατζαρίας, 

μετά στο Σοχούμι της Αμπχαζίας 
και τελικά στο Λαζαρέβσκοε του Σότσι, στη νότια Ρωσία.

   Εκεί γεννήθηκε το 1923 ο κυρ-Αναστάσης Σεϊταρίδης. 

Πολέμησε με τον Κόκκινο Στρατό στο Β’ ΠΠ, παρασημοφορήθηκε
και λίγα χρόνια μετά, το 1949,
εξορίστηκε μαζί με την οικογένειά του και χιλιάδες ακόμα Έλληνες 

στην κεντρική Ασία, στις στέπες του Καζαχστάν.    

   Μετά από δέκα χρόνια εξορίας και το θάνατο του Στάλιν, 

ο Χρουστσώφ δίνει την άδεια στους εξόριστους να πάνε όπου θέλουν. 

Ο κυρ-Αναστάσης γυρίζει στο χωριό του στο Σότσι και αρχίζει μια νέα ζωή. 

   Ο κεμανές είναι ο αχώριστος σύντροφός του και είναι από τους πολύ λίγους 

εναπομείναντες παραδοσιακούς δεξιοτέχνες αυτού του οργάνου. 

   Το 1991 πήρε την απόφαση να έρθει στην Ελλάδα. 

«Ας πάμε σην Ελλάδαν, σ’εμέτερον το έθνος. Για την πατρίδαν έρθαμε». 

Από τότε ζει στο χωριό Θρυλόριο της Ροδόπης.

Δανιήλ Εμμανουηλίδης, Ασαρτζούχ Νικοπόλεως

Εμμανουηλίδης Δανιήλ του Ευσταθίου. 

Τρανόν λουρουτσής ας' τ' Ασαρτζούγου τη Γαρέσαρης. 

Πρόσφυγας στα Κασσιτερά Ροδόπης.

Γιουρούς

   (Απόσπασμα από το βιβλίο «Ιστορήματα της Κατοχής και των πρώτων μετακατοχικών χρόνων» του Νικολάου Εμμανουηλίδη. Ο συγγραφέας είναι ένα από τα επτά παιδιά του δάσκαλου Χρήστου Εμμανουηλίδη, που ήρθε πρόσφυγας από το Ασαρτζούχ  Νικοπόλεως στα Κύργια Δράμας).

   Το σπίτι καμένο, όλα ρημαδιό με την πυρπόληση του χωριού από τους Βουλγάρους, όταν κατεβήκαμε από το βουνό. Μια γελάδα, ο γάιδαρος, λίγα πουλερικά, μόνη περιουσία για δεκαμελή οικογένεια…

   Είδη κρυμμένα στο υπόγειο πήραν φωτιά λίγο μετά, από αναθυμιάσεις, και μαζί τους κάηκε η κρυφή ελπίδα! Σώθηκε μόνο η ραπτομηχανή της μητέρας να ράβει τα ρουχαλάκια των παιδιών. Σώθηκαν και κάποια βιβλία στην κόχη ενός τοίχου προφυλαγμένα με λαμαρίνες -πρόνοια του πατέρα- για τη μελλοντική μόρφωση των παιδιών.

Σο Εγρήπελιν απάν', ση στράτα τ' Ασαρτζούγου

Ομάλι και Τίκι Γαρέσαρης, από τον Ασαρτζουγότα Στάθη Εμμανουηλίδη

Ο Στάθης Εμμανουηλίδης γεννήθηκε το 1926 στα Κασσιτερά Ροδόπης. 

Γιός του μεγάλου Ασαρτζουγότα λούρατζη, Δανιήλ Μανουηλάντ 

και της Αναστασίας, κόρης του Θωμά Κυλιντίρ από τη Λίτσασα. 

Τα ακούσματά του από την παιδική ηλικία, ήταν οι αυθεντικοί σκοποί της Γαρέσαρης, 

αφού ο πατέρας του ήταν ήδη φτασμένος λυράρης στην πατρίδα.

Ο Δανιήλ Εμμανουηλίδης, στο σπίτι του Χρυσόστομου Τζοχαντάρ, 

στο Καταχώρ της Γαράσαρης, το 1971.

Οι χοροί του Πόντου – Μύθοι, λάθη και αλήθειες

«Και δεν πρέπει ΠΟΤΕ ΠΙΑ να εμπιστευτούν οι νέοι τους αυτοσχέδιους ή και τους σπουδαγμένους χορογράφους που κάθονται και στήνουν συγκροτήματα μπαλέτου, τυποποιώντας και γενικεύοντας κάποιες εκτελέσεις που βρήκαν όπου έφτασαν και όπου μπόρεσαν, χωρίς υποδομή μελέτης της κοινωνίας, της ιστορίας και της παράδοσης. Και να δημιουργούν χορευτικά δρώμενα πλαστά, που αποτελούν «θέαμα» για όσους δεν ξέρουν και δεν ψάχνουν να καταλάβουν».

Οοοοφ, επήαμ' σ' Όλατζακ, γιαρ-γιαρ, γιαρ-γιαρ.....

Αθάνατη Γαράσαρη, στον Πλαταμώνα Καβάλας

Egidiiiii Gareysar, egidiiii Ispir-ağa Göğnüklü

Γαράσαρη, Σπύρ-αγάς Γαλετσίδης ο Κοϊνικότας - Gareysar, 

Ispir-ağa Kalecoğlu Göğnükliü.

Σον Πλαταμώνα Καβάλας, με τη Γαρέσαρης τα ευλο'ίας

Σον Πλαταμώνα Καβάλας, με τα ευλο'ίας του ποπά-Ασλάν Θεόδωρου Κοργιανόγλου, Κοϊνικότες, Ασαρτζουγότες, Παλτζανότες, Καταχωρέτες, Καϊλικότες, Λιτσασινοί, 

Χαχαβλινοί, Φεϊλερότες, Καρακεβεζίτες και λοιποί Γαρεσαρέτες 

...λειτουργήθηκαν και κοινώνησαν με ομάλια και τίκια τη Γαρέσαρης.

Τη Νικήτα το ψύλλισμαν

Σα παλαιά χρόνια, ασ’ το κι είχαμε δικαστήρια στα μέρη μας και Δεσποτάδες ακόμαν, τα μέρη μουν εκυβέρναν οι τερέ–μπέηδες Τούρκοι. 

Ένας αείκος τερέ–μπέης σ’ εμέτρα τα μέρη έτουν ο Πεκτές–μπέης, από το Νορσούν μαχαλεσή τ’ Αγουτμουσή. Ατός έτον πολλά αφωρισμένος, σε κάθε χωρίον είσεν και τ’ ανθρώπ’ς ατ. 

Ση Τρουπτζή είσεν έναν από τη Ποπαδάντων που έλεγαν ατόν Νικήτα.

19η Μαΐου. Είμαστε ακόμα ζωντανοί... και είμαστε παντού!!!

Τ’ ομμάτιασμα στη Γαράσαρη

Πρωτογενής καταγραφή για το Λαογραφικό Φροντιστήριο 

της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών. 

Έτος καταγραφής 1968. Καταγραφέας: Ιωακειμίδου Αικατερίνη. 

Πληροφοριοδότης: Κοσμίδου Παρασκευή από το Καταχώρ Νικοπόλεως, 

ετών 78, έτος γεννήσεως 1890, κάτοικος Αμυγδαλεώνα Καβάλας.

Δεκαοκτώ στρέμματα γη, για μια ολόκληρη ζωή

   Ο λυκοπάππο’μ ο Μανόλης Τζανός-Πετρίδης, ο Χουπέρης, ας’τ’ Ασαρτζούγου τη Γαρέσαρης. Του είπαν ότι πρέπει να φύγει από το σπίτι του, από το μύλο του, ν’ αφήσει πίσω χτήνια και ταφία, ν’ ανηφορίσει το Εϊρηπέλιν, με τα ρούχα του, τα παιδιά και τη γαρήν’ατ. Ασό Τάμτερε σο Γουρούχ κι ασό Γουρούχ σο Τέρελιν κι επ’έκει σην Κερασούντα. Δύο μήνας μουχατσίρης και μετά το παπόρ το "Αρχιπέλαγος" και η Πόλη και το Καράπουρνου. 
   Κι επ’έκει σο Μούρατλι και σο Πατέμ, για πάντα μουχατσίρης.